Baga, biga, bloga!

Hemen izanik han naiz

2006-02-05T19:54:00.000+01:00

Hemen nintzen

Hemen naiz

Hemen izanik han naiz orain

Eta laster ez naiz hemen izango

Han izango naiz. (*)

(*) Indirektak harrapatzen ez dituzuenoi esango dizuet etxe berrian bizi naizela orain: www.blogak.com/jozulin. Bloggerreko etxetxu hau lotara doa, esan agur, bota pa!

Ikasiko dute

2006-01-29T19:18:00.000+01:00

Ikasiko dute

eskolan

gure seme-alaben

seme-alaben

seme-alabek

izan zela inperio bat

ahalguztiduna-edo

Amerikaren iparraldean.

Eta izan zela haren aurrean

zutitu zen Allende bat

eta handik gutxira (36 urte instant bat baitira historian)

Evo Morales izeneko bat

Amerikaren hegoaldean

eta tartean fidel izan zela Fidel

Amerikaren ez iparraldean, ez hegoaldean

baizik eta irla batean.

Ikasiko dute

eskolan

gure seme-alaben

seme-alaben

seme-alabek

izan zela inperio bat

ahalguztiduna-edo

Amerikaren iparraldean

egun batean, egun erabat eguzkitsu batean,

erori zena. (*)

(*) Erori zen bultza egin ziotelako, jakina, bestela oraindik ere egongo zen zutik etorkizun horretan, etorkizun guztietan.

Negar egin du Evok

2006-01-23T13:25:00.000+01:00

Negar egin du Evok eta jantzi koloretsuak ikusi ditugu Boliviako parlamentuan.

Eta koka orriak murtxikatzen ere ikusi ditugu Boliviako parlamentuan gaur.

Negar egin du Evok traje beltzaren gainean tapauka koloretsua jantzita gaur zin egin duenean.

Eta ez du eskuarekin gurutzearen irudia egin, eskuma bihotzean eta ezker ukabila gora egin baitu zin.

Che Guevara gogoratu du Evok eta milaka kokalero hilak, eta Amerikan hildako milioiak...

Negar egin du Evok munduaren aurrean gu guztioi zerbait irakatsiz.

Negar egin du gaur Evok eta nik, ateo sinesgogor honek, sinestu nahi diot, sinestu behar diot. Bestela?

Akatsetatik ikusten da.

2006-01-17T21:46:00.000+01:00

Bai. Badakit, esaerak ez dio hori berori; esaldiak akatsetatik ikasten dela dio. Nago, baina, akatsetatik ikasi-ikasi lau katuk egingo dutela, ezaguna baita -beste esaera bat- gizakia dela behin eta berriro harri berarekin estropozo egiten duena. Zer esango dizuet goiko orrialdeaz zuek honezkero pentsatu ez duzuena? Zer ondorio eskaini ahal dizuet hain maite dudan aldizkari honetaz zuek jadanik –inoiz irakurri baduzue- atera ez duzuena?

Irudikatu ahal ditugu:

"-A ver, ¿Qué tenemos en la carta al dire?
-Pues, nombres propios...a ver...sí, habla de Benito Lertxundi, uno que canta, creo. Es Lertxundi con té equis.
-Vale, buscame una foto guapa...
-Lertxundi...Lertxundi... Aquí tienes una guay.
-Jodé, ¿Y con esta cara canta el tío? Da igual, venga pégala y acabamos."

“ ...horra hor lapsus deitzen den zulotxoa, horra azpian zegoena agerian, horra sekretuan gorde nahi zena nabarmen... “ Bernardo Atxaga. Lekuak

Eta akatsetatik, “lapsus deitzen den zulotxo” horretatik, ikusten da -ikusten dugu- zer dagoen kazetariaren buruan orrialdea maketatu duenean, euskara hutsezko aldizkari bateko orrialdea, aizue.

Etorriko da norbait esanez ondorengo alean barkamena eskatu zutela. Ez du balio, Bushek ere onartu du Iraken ez zegoela suntsipen handiko armarik.

Ponga un Lertxundi en su vida!

Artistaren inpunitatea

2006-01-13T13:33:00.000+01:00

(Jozulin musika kritikari. To!)

Artistak eta Askatasunak elkartu ondoren munduratzen dituzten umeak ederrak dira beti. Lehengo egunean egiaztatu ahal izan genuen John Tilburyk eta Sabin Bikandik Bilboko Euskalduna Jauregian eskaini zuten ikuskizun-kontzertura hurbildu eta sartu ezinik, lekurik gabe geratu ez ginenok. Ez dago gauza handirik kontatzeko, ez pentsa, ordu beteko inprobisazioaren hitzezko kronikarekin ezinezkoa baita bertaratu ginenok sentitutakoa.(*) Saiatuko naiz, hala ere, deskribatzen sikieran eskena gainean ikusitakoa.

John Tilburyren pianoak sortzen zuen ohe harmonikoaren gainean (batzuetan ohe elastikoa, bestetzutan urezko koltxoiduna edo lastozko ohatzea) Sabin Bikandi saltoka eta itzulipurdika zebilen orain eta baso heze eta lanbrotsura eramaten gintuen gero, ume bihurriaren gisara (ume bihurria baita, hau ere esan beharra dago). Txistuak, txirulak, multitxistuak, alboka, soinua, “jugetea”, marinba... eta azken hau jotzeko bibradore pare bat ere erabili zituen. Zati musikalagoak eta tarte umoretsuagoak ere izan zituen kontzertuak eta jendea (pentsa ezazue asteazkenero txistu kontzertuak entzutera joaten den publiko, nola esan, “heldua” zela) sakelan sartua zuten lehenengo bost minutuetarako, aho zabalik musikariek hurrengo zer eskainiko.

Egon zirenen “negrita” kronikan aipatu gabe ezin utzi Peter Ansorena eta alaba (alaba behar zuen aurpegi harekin), Bilboko Txistulari Bandakoak, Pablo Montesinos, Jon Sanchez Bilboko Udaleko Kultura zinegotzi txit zinegotzia (amaitzear zegoela iritsi zena, bestalde), Sabinen ama, andrea, arreba, Galdakaoko kuadrillaren ordezkaritza zabala eta, azkenik, ezagutuko ez nituen asko eta sartu ezinik geratu ziren beste asko ere bai.

Ez itzazue izen hauek ahaztu: John Tilbury & Sabin Bikandi; egingo dituzte aurrerantzean kontzertu gehiago eta gauza bat esango dizuet: ez galdu hurrengoa.

Artistak, artistaren inpunitatea baliatuz, honakoa kantatu zigun, halako batean: “En este pueblo todos se tocan los huevos”. Ez da egia; batzuek behintzat, garunari ederto eragiten diote. Ez ahaztu: John Tilbury & Sabino Bikandi (criador de canarios).

(*) “Musikari buruz hitzegitea, arkitekturari buruz dantzatzea bezain zaila da” irakurri nuen behin ez dakit non.

Euskaldunon umorea

2006-01-09T14:05:00.000+01:00

Galtzen ari gara. Umorea esan nahi dut. Oso serioak gara eta egiten ditugun gauzak ere oso serioak dira. Aberriaren patua jokoan dugu egunero, momentu historikoz betetako garaietan bizi gara. Nago, orain dela ez oso gutxi (*) ez zitzaiola horrenbeste begiratzen gure betebehar historikoari edota zuzentasun politikoari eta hiztegirik salduenean (ia bakarrean, egia esan) ere topa genitzakeen euskaldunen umorearen (eta batzuen malaletxearen) adibide ederrak. Ondokoak “Hiztegia-80”-koak dira:

Zirri: 1 acción de palpar las curvas femeninas, más o menos disimuladamente con el consentimiento tácito de su dueña. 2 empujones cariñosos que se dan los jovenes de ambos sexos.

Euskaltzaindi: Academia de la Lengua Vasca; nombre de evidente incorrección gramatical inventado, a raíz de su fundación, por los puristas, con la oposición de don R.M. Azkue, a fin de evitar el erderismo (!?) Euskal Akademia, y que por conservadurismo, no del todo explicado, se mantiene en la actualidad como denominación de la institución del país llamada a velar por la pureza del idioma.

Euskaltzaingo: nombre propuesto por Azkue para denominar a la corporación académica de la lengua vasca, y que por la presión de los aranistas, deseosos de formar más nombres en –di para justificar así el Euzkadi del “maestro”, no fue aceptado en votación, triunfando, para vergüenza de la propia academia, el término incorrecto Euskaltzaindi.

Ertzain: miembro del servicio de orden del PNV. 2 vide hertzain.

Hertzain: guardia, miembro de la policía autonoma vasca.

Euskeranto: vide euskara batu: mote despectivo

Euzkadiano: ciudadano de Euzkadi; nombre que se daban a sí mismos los miembros de cierto partido político.

Ez didazue esango ez dela mundiala “cierto partido político” hori. Non aurki dezakezue oraingo hiztegi serioetan halakorik? Ez ezazue galdu aukera, “Hiztegia 80”-ren ale bat eskura baduzue, euzkadillero, euzkadi, euskadi, euzkeldun-zar eta beste hainbat hitzen gaineko esanak irakurtzeko. Gozatu egingo duzue.

Enfin, geroago etorri ziren HIZTEGIA 2000, HIZTEGIA 3000, ELHUYAR, HIZTEGIA.NET, OEH... hobeak, potoloagoak; serioagoak, hitz batean. Baina ez ziren izango hain graziosoak, ez horixe.

(*) 1980 ez da oso aspaldi nire denboraren pertzepzio partikularrean...

3

2006-01-05T13:38:00.000+01:00

A: Ikusten dut telebistan Palestinan atentatua izan dela, Gazan. Gehien bat mendebaldarrek erabiltzen duten hotel batean, Gaza osoan alkohola zerbitzen zuten leku bakarrean. Debekatu egiten baitie erlijioak (Islamak) alkohola edatea.

B: Hemen, mendebaldean, laster esan ahal izango dugu “erretzea debekatzen ez duen leku bakarrean”. Debekatu egiten baitigu erlijioak (Osasunak) tabakoa erretzea. Zenbat urte barru debekatuko dute alkohola edatea?

Nolatan ausartzen naiz debeku biok alderatzen? Parekatzeko modukoak al dira?

Italiako irudiak telebistan. Etorkinak ikusten ditut albistegian, harrapatu eta gero edukitzen dituzten aterpeetatik atera dituztenean. Arropa mendebaldekoa, modernoa, daramate soinean eta beren ondotik poliziak eta bolondresak dabiltza laguntzen, besoetatik oratzen eta ber-herriratuko dituen hegazkinerantz bideratzen. Poliziek eta laguntzaileak ere moderno jantzita doaz (Badakizue nola janzten diren poliziak poliziaz janzten ez direnean: “vestidito pero informal”). Gaua da eta irudiak ilunak. Detaile bakar batek adierazten digu nor den etorkina eta nor polizia: latexko eskularruak daramatzate poliziek.

Nire urteguna da. Zorionak Jozulin!

Kontraesanak / Kontra esanak

2005-12-30T16:35:00.000+01:00

Kontraesanez betetako herrian bizi garela entzuten aspertuta gaude. Kontraesana baita elebitara argitaratutako liburuaren egileak ele bietako bat ez ezagutzea. Kontraesana ere badelako argazki liburu baten argazki oinak euskaratu behar dituenak argazkiak ikusi gabe itzuli behar izatea. Kontraesana da diru publikoz ordaindutako liburuari argitaratu aurretiko gainbegirada euskaldun batek eman ez izana.
Kontraesana da, azken batean, herri normal(izatu) batean biziko bagina bezala bizi nahi izatea.
Gure kontra esanak dirudite; gure kontra eginak dira, baina.

Iraultza blogosferan

2005-12-28T01:00:00.000+01:00

Ezusteko ederrak astindu du gaur euskal blogosfera eta are gehiago Wall Street bera ere, euskal enpresa batek Goggle ahalguztiduna erosi duela zabaldu denean. Cope & Zintas euskal zopware enpresak AEP zitala (OPA hostil) egin eta Goggle-ren akzioen gehiengoa eskuratu du. Cope & Zintas enpresa ezaguna da Zopa programazio hizkuntza asmatu izanagatik eta batez ere www. susmatu.com, www. augki.com , www. egibar.org eta www .gehiena.net euskal guneak direla eta. Cope & Zintas enpresako buru, eta oraindik aurrera Blooger plataformaren jabe, Zuzendari Orokor eta Nagusi den Javiertxo F. Hosto-Latzak zera esan digu: “Zer uste zuten ba, ez ginela ausartuko, ala?”

Bestalde, Blooger eta Goggle-ko langileek BEGA (Blogeatzeko Euskararen Gaitasun Agiria) atera beharko omen dute.

Harridura zen nagusi “egibarnautak” taldekoen artean ere; zerrendako mezu bat lortu dugu, honela zioen:

Adi gero, mezuak bidaltzeko: egibartarrak-/9hXvnWue/9Wk34tik3J/w <>public.gmoni.org http://www.egibar.org/zerrendia egibartarrak-leave <>9hXvnWue/9Wk34tik3J/
“Edarra ein desku Javiertxok arerixuakin juanda, ondiñokarren dakat buruan goizeko albistia zerrendian irakorri dodanian... Siñistu biar dogu barrixa, ala ze ostixa? “
Adi gero, mezuak bidaltzeko: egibartarrak-/9hXvnWue/9Wk34tik3J/w <>public.gmoni.org http://www.egibar.org/zerrendia egibartarrak-leave <>9hXvnWue/9Wk34tik3J/w 2005/12/28

Blogero.net enpresako G. Ketedén ere txundituta harrapatu dugu: “Jode!, bagenekien sorpresaren bat ateratzekotan zebiltzala, baina, hau....hau!”.

Hartzapanda seguritate enpresako Aitor Agirregomezkortakoategorrieta eta Yajúm! Ezpania-ko Xabier Ezeizabarrenetxekotegi ezin izan ditugu elkarrizketatu paradero ezezagunean aurkitzen baitzuten beren burua.

Hau izan da dena oraingoz. Erantzunetan aktualizazioiak izango dituzuelakoan gaudete.

Gabon Basa!

2005-12-24T16:33:00.000+01:00

Agurea

2005-12-17T23:52:00.000+01:00

Agurea erietxeko ohean dago. Egun batetik bestera bihurtu da gizona agure, instant batean igaro du muga. Ezin egona. Arnas urduria. Goizaldeko ordu bietan kaleko zaratarik ez da jada. Erietxeko hotsak motelduta iristen dira gela isil eta ilunera, ez dira hots gozoak: beste geletakoen telebistetako barreak, txaloak eta algarak; larrialdietako txirrinak, erizainak lasterka... Ondoko gelatik aiene ahulak datoz tarteka. Begiraiozu sueroari. Arnas urduria. Ezin egona. Goizaldeko laurak, oraindik ez du egunak argituko, badakizu: “Santaluzietan gaba da luze, Sanbernabetan egune”. Bostak, erizaina sartu da, irribarrea eskaini dit. Termometroa.
Ondoko gelatik aieneak datoz berriro. Gureak dira. Etorkizunetik datoz.

Zer nahi dugu ba?

2005-12-13T23:40:00.000+01:00

Herririk autokritikoena izatera heldu ginen aspaldi. Autoflagelazioa gustatzen zaigulakoan nago; ez dakit, ordea, hezkuntza judeokristauaren eragina ote den ala zapalduaren konplexua (beti dena egiten dugu txarto, beti dena egiten dugu txarto, beti dena egiten dugu txarto...)

Eta, jakina, besterik ere badago: munduan diren korronte guztien aurka egitearena ere oso euskalduna da; beraz, modernoena izateko justo oraintxe arrakasta izaten ari denaren kontra egin behar dut, ez dezatela pentsa hainbeste jende eramaten duen ekitaldi, ideia edo taldearekin ados egongo naizenik. Nire “protestalari-enfant terrible” irudiarekin ez letorke batere bat, mesedez!.

Eta beraz, esan behar dut Durangoko Azoka (*) merkatu hutsa dela, eta jendeak irakurriko ez duena erosten duela, ezagun gehiegi topatzen dugula Durangon (hori ere ez da ona, antza) eta orain gogoratu nahi ez ditudan beste zenbait iritzi sakon, mamitsu, hanpatu eta larriak.

Itxura denez, iritzigile hauek ez dute –esaterako- herriko boleibol taldeko Gabon Otzararen zozketarako txartelik erosten, ez dira sekula joan herriko emakume jubilatuen abesbatzaren emanaldi erabat aspergarrietara edo ez diote erosi lehengusu musikariari bere rock talde marabillosoaren maketa jasanezina...

Bostehun milako herri txiki txikitua gara, gure herrian ere gutxiengo urri, garena garelako eta izan nahi dugulako epaitu eta gartzelaratuak sarri. Herri honetan gauza asko egiten dira “por la patria” eta egiten jarraitu beharko. Eta zer?

Zer nahi dugu ba, herri normala bagina bezala bizi? Ba, sentitzen dut baina luze joko du.

(*) Hitz eman nion neure buruari ez nuela Durangoko Azokaz jardungo, baina ikusten duzuenez ezin naiz neure buruaz ere fidatu.

Loteria

2005-12-11T20:39:00.000+01:00

Hor eskumatara ikusten duzuen “scroll” horretan jarri behar nuela deliberatu nuen irakurri nuenean George Bernard Shaw delakoaren ateraldia: “Loteria tontoen gaineko zerga da”. Graziosoa iruditu zitzaidan eta gauden garairako ezin aproposagoa, denok izango baitugu honezkero loteria, zozketa eta abarretan euro mordoa xahutua; kajoi bete daukat nik. Halako aipu xelebreak irakurtzean beti pentsatzen dut ze tipo argia izan behar den ateraldi bitxi sorta bat historiarako utzi ahal izateko. Badira era honetako pentsalariak, guri sarri burutik pasatakoa esaldi borobil batez laburbiltzeko gai direnak, jendea pentsakor uzteko ahalmena dutenak, beren xehean. Bernard Shawrenak dira, adibidez, hauek: “Estatistikak frogatuko dizu nire auzokoak auto bi baditu, bana daukagula” edo “Dirua ez da ezer, baina diru asko... hori beste gauza bat da”. Bila ezazue sarean, esaterako La Rochefocauld edo George Bernard Shaw bera ere, ikusiko duzue nola bakoitzaren esaldi bat baino gehiago ezagutzen duzuen, nola entzun edo irakurri duzuen inoiz baten bat.

Halakoak begitantziñoak nerabiltzan buruan halako batean George Bernard Shaw begien aurrean agertu zaidanean –ez, bera ez; bere izena- berarengandik espero ez nuen kontestu batean. Mitomano samarra izaki, ez nuen espero Shaw-engan alderdi ilunik topatzerik; baina, jakina, badu. George Bernard Shaw, antzerki idazlea, kazetaria, kritikaria... eta arrazista amorratua. Beste batzuekin batera, eta ez nolanahikoak -Theodore Roosewelt, Winston Churchill, Alexander Graham Bell (telefonoaren asmatzailea), H.G. Wells idazlea...- eugenesiaren alde agertu zen; eugenesia gizakiari aplikatzearen alde, alegia. Eugenesia, hitz bitan esanda, zenbait giza talderi –juduak, beltzak, adimen urrikoak, gaizkileak, txiroak...- ugaltzea debekatzean datza. Horretarako, milioika pertsona antzutu, esterilizatu, behar zituztela ondorioztatu zuten. Horrelaxe bakarrik salbatuko zen giza arraza, George Bernard Shaw eta bere lagun famatuen iritziz.

Eta pentsatzen jarrita, pentsatzen dut George Bernard Shaw hark ez zuela kontuan izan, hain zuzen ere, berak esandako zerbait: “Eskarmentuak erakusten digu gizonak ez duela eskarmentutik ikasten” .

P.S.: Konturatzen naiz ez dudala loteriaz hitzegin baina zer egingo zaio, halakoa naiz eta halako pentsakera sakabanatua du nire neurona –lanpetu- bakarrak.

2. P.S.: Esanak esan, zortea opa dizuet loteriaren zozketan.

3. P.S.: Zortea neure buruari ere opa diodanez, aditz berria asmatuko dut: Nik guri zortea opa digut.

Errealitateak begien aurrean eztanda.

2005-12-07T12:49:00.000+01:00

Tentazioa izaten dugu batzuetan pentsatzeko gauzak, gertakariak, mekanismo ezkutu batez elkar lotuta daudela, ikusten ez ditugun hari ilunen bitartez bat egiten dutela geure begi harrituen aurrean pausatu arte. Baina ez da horrela, gertakarien arteko loturak geuk egiten ditugu geure ideologia, aurrejuzku eta, batez ere, espero dugunaren arabera.
Hau guztia erabili dut buruan ondoko gertakariok zergatik lotu ditudan jakin nahian:

* Zapinaren zapinez Canal Euskadin lur hartu dut, Txetxu Ugalderen saioan, Jon Arretxe ikusi dudalako “Kleopatra” bere azken liburua aurkezten. Jonek “Cleopatra” Galdakao eta Basauri artean zegoen putetxe megakutrea zela argitu duenez, ea putetxeekiko afizio berezirik duen galdetu diote (je, je, je) Joni, eta ea berarekin bizi den neskak afizio horren berri duen ere galdetu diote (ji, ji, ji). Jonen ezkerrean zegoen vanessaren txanda izan denean etorri da onena:

-Estoooo, tú escribes en euskera, verdad? No te has planteado nunca, no sé... escribir, no sé... en castellano? No sé... tendrías como más audiencia, no?

* Oraindik ere zeharo harritzen naizelako zeharo harrituta, ordenagailura joan eta berri honek salto egin dit begietara. Beste leku batean irakurri dut:

“Entonces la enfermera se puso a dar gritos al ver lo que había en el suelo. Y yo lo que hice fue irme a la enfermera a intentar que dejara de gritar, pero no le hice nada, ahí está viva, lo puede contar. No le hice ningún daño, simplemente le intentaba sujetar, taparle la boca para que no gritara y en esto pues con el ruido de la pistola y los gritos salió... pero yo no le vi porque estaba de espaldas y le escucho los disparos que hizo Luis, no sé cuántos,pero bastantes, ocho o diez disparos tranquilamente.”
“Entonces yo me volví y estaba en suelo, este señor estaba muerto. Entonces dejó degritar y bueno ya estaba hecho y Luis vi que ya se iba.”

Gogoratzen dut 1984ko azaroaren 20 hura. Klasean geunden, Jon Kortazarrek eman zigun albistea: Gaur ez da aingeruen sexuaz hitz egiteko egun bat, esan zuen.

* Beste berri hau ere irakurri dut, Wafa etorri zait burura, eta euskaldunok ez ote garen hagiografietara lar zaletu aspaldion.

Ezin ditut ikusi hiru gertakari hauek lotzen dituzten hari ezkutuak; hori dela eta erabaki dut lotura nik neuk egin dudala neure ideologia, aurrejuzku eta espero dudanaren arabera. Asmatu ezinik nabil, ordea, zehazki zer dela eta lotu ditudan.

Estilo kontua

2005-12-03T10:35:00.000+01:00

Estilo landua:

Diru laguntzak. Esan nahi baita, diruzkoak eta esan nahi baita laguntzak. Eta hiztegiak -euskaraz nahikoa argi geratzen ez bada- halaxe erdaratzen dituenak: ayuda, auxilio, asistencia, colaboración, apoyo; hau guztia burutzen du laguntza ematen duenak. Dena delakoari benetan ordezkatzen duena baino laguntza handiagoa helarazten badiozu, adierazten ari zara estimua, sostengua, laguntasuna... eta kasuren batean sorospena ere baliteke. Eta aurreko honetatik ondoriozta badaiteke ere, komeni da argitzea halakori gizartean islatzen duen baino gutxiago esleitzen badiozu, adierazten ari zarela, argiro, bere egitasmoak ez duela beste harenak beste balio.
Azkenik, baliteke baten batzuei duten garrantziagatik baino beste arrazoi ilunagoengatik gainlaguntza moduko bat esleitzea.
Eta kasualitatea ere izango da (ez nuke nahi uler dezazuen nahita egiten dutela) baina euskara mordoilo pluriakastuna erabiltzen duten batzuek zati handia hartzen dute dirulaguntza horietatik; nire, zure, gure dirutik, aizue.

Estilo landu gabea (bastante primitiboa):

Aber: Zelan ostia emon ahal dotzie Vocentoko gaurkoempresa.com fantasma horreri sustatu.com-eri baino gehiau? Eta Aldaketa16ri? Zelan emon ahal dotzie ARGIARI emoten dotzien erdia baino gehiau, darabillen euskera mokordo horregaz, eta ganera zuzendariak berak ezin badau aitu bere aldizkari horretan publiketan dana?
Esplikau beharko dostie, ze nire diruagaz dabiz.

Laburbilduz, adibide bat (inongo estilorik behar ez duena):

Vocento Mediatrader, S.L. ___www.gaurkoempresa.com 61, 28 ___7.586 €
Codesyntax, S.L. __________Sustatu.com 87,45 ____________6.370 €

(hasperena)

Egun ona izan baduzu, sakatu hemen, hemen eta hemen; pasatuko zaizu.

Aristotelesen lezioa.

2005-11-30T13:13:00.000+01:00

Harro esan zuen lagunak bazkalosteko solasean: -Aizue, banketxetik deitu didate hainbeste diru daukadala “geldi” eta ea ez nuen nahi hura “mugitzerik” oraingoa baino etekin handiagoa lortze aldera. Hori da ganora, hori da bezeroaren alde egitea, ze lehen neure dirutxuak beste banku batean nituen eta, aizue, kasurik ere ez; orain, berriz, burtsan jokatuko dute nire diruaz eta irabaziak, ttak!, neure sakelara –jarraitu zuen lagunak aberastu berriaren berbeta potoloaz.

Guztiz normala balitz bezala hartzen ditugu halakoak. Normala ez dakit baina ohikoa bada nork bere diruari etekinik handiena atera nahi izatea. Ala ez?

Ba, parkatuko didazue atrebentzia baina uste dut ezetz. Eta nire argumentazioa laguntzeko ezin duzue imaginatu nor etorriko den Aristotelesen aipua ahoan:

“Niri berehala etorri zitzaidan gogora Aristotelesen
pentsamendua, zeinetan oikononomía (ekonomia) eta khrematiké (moneta, dirua) bereizten baitzituen. Hala zioen: ehun ardi badituzu eta
tajuz ernaltzen badituzu, hurrengo urtean 180 edo 200 ardi izango dituzu:
etekina lortzeko modu naturala da hori; baina urrezko ehun txanpon badauzkazu
eta kutxa batean gordetzen badituzu, hurrengo urtean ehun txanpon izango dituzu,
ez gehiago; diruak ez duelako ezer ekoizten, ezer ere ez. Ez dago diruari
etekinik ateratzerik, ez bada besteren lepotik abantaila aterata. Eta abantaila
ateratzea antinaturala da.”

Egia santua, lagunok. Zer egiten du bankuak geure diruari etekina ateratzeko? Ba, pentsa ezazu zu zeu (pizka bat bada ere) aberastu bazara, besteren bat (pizka bat bada ere) pobretu egin dela. Hala da, nahi eta nahi ez.

Dirua koltxoi azpian sartzeko gogoa etorri zait. Edo ardiak erostekoa.

P.S.: Oraindik ez dakizue nork kontatua den Aristotelesen pasadizoa? Sakatu hemen.

Gizon finlandiar bat

2005-11-22T13:38:00.000+01:00

Gizon finlandiar bat ageri da telebistan, irribarrez. Aurpegian edukaziozko irri lausoa duela eskertu die banan banan doluminak ematera joan zaizkion auzokoei. Telebistako esatariak argitu du istripua errepidean gertatu zela: patinetez zihoazen ume bi; auto batek harrapatu eta hil egin du bietako bat, gizon finlandiarraren semea, seme ttikia.

Lagun batek Finlandiako enpresa baterako egin zuen lan aspaldi eta kolpean etorri zait burura behin kontatu zidana: Kontua da halako batean Finlandiako nagusia etorri zela Euskal Herrira eta igande batean egun pasa geratu ziren nire lagunaren eta nagusiaren bi familiak, umeak eta guzti. Lagunak esan zidan orduan zeharo harritu zela ikusita ze gogor egiten zieten umeei, ez zietela negar egiten uzten, Finlandian negar egitea gaizki ikusita baitago, antza; ahultasun seinaletzat dute eta horregatik guztiz debekatzen diete umeei negar anpulu txikiena ere erakustea.

Eta hor ageri da telebistan gizon finlandiar bat, gizon finlandiar luze-luze bat, auzokoen doluminak jasotzen eta irribarrez...

Subiranotasuna zer den

2005-11-17T11:53:00.000+01:00

Washingtonen gertatu zen elkarrizketa hau 2004ko abuztuaren 6an, George W. Bush eta AEBetako gutxiengoetako 5.000 ( bost mila!!!) kazetariren arteko topaketa batean. Zuzenean egiten dio galdera kazetari indiarrak:

"Kazetari indiarra: Zure ustez, zer esanahi dauka tribuen subiranotasunak XXI mendean eta nola konpon ditzakegu tribuek estatuekin eta Gobernu Federalarekin ditugun arazoak?
George W. Bush: Bai, tribuen subiranotasunak horixe esan nahi du, subirano, esan nahi dut zuek zaretela... [zalantzaka hasi da]...zuek zarete... subiranotasuna eman zaizue eta... subiranotzat hartuak zarete... [jendearen barre algarak]
Kazetari indiarra: [harriturik] OK
George Bush: ... eta beraz [bere buruaz ziurrago oraingoan], Gobernu Federalaren eta tribuen arteko harremana entitate subiranoen artekoa da."

Nondik ondorioztatzen baita, lagunok, Bushek Josujonek baino argiago daukala subiranotasuna zer den.

Egin hemen klik elkarrizketa entzun nahi baduzu.

Jogurtologia (II)

2005-11-14T11:57:00.000+01:00

Jarrai dezagun esne hartzituaren mundua aztertzen.

Txokolatezko jogurta: Ez du inon jartzen txokolatezko jogurta denik baina mundu guztiak deitzen dio horrela. Letra txikiak irakurtzen badituzue, ohartuko zarete postre lácteo dela eta ez duela batere zerikusirik esne hartzituarekin.

Zaku berean sartuko genituzke hotzik behar ez duten “jogurtak” (portzierto, gehienak Pascual markakoak, bandera gorri-horia daramaten horiek...)

Limoizko jogurtak: Kontatu nizuen gure etxean zer gertatzen den; orain, baina, denok nahi izaten dituzte limoizkoak eta nik amore eman eta mailukizkoak jan behar izaten ditut, ezinbestean.

Kokozko jogurtak: Debekatuta egon beharko lirateke, hain dira txarrak. Seguru nago merkeenak direla egiteko. Portzierto, fijatu zarete kokozko jogurtak ez dituztela inoiz eurak bakarrik saltzen? Melokotoizko edo mazedoniazkoekin batera egoten dira lotuta, txantajea egiten dizute kokozkoak ere eraman ditzazun. Debekatu beharko lituzkete, eta jaten dituztenak zuzenean atxilotu eta supermerkatuko kalabozo ilun eta hezeetara sartu, bai horixe!

Etxeko jogurta: Nire seme-alaben ustez munduko gozoenak. Badugu etxean “yogurtera” zahar bat eta berarekin egiten ditugu astean bi edo hirutan baserriko jogurta oinarri hartuta, mmmmmm! Eskatu aurten Olentzerori “yogurtera” bat, ez zarete damutuko.

Jogurt pedagogiko-eleanitzak: Errefrauak, asmakizunak-eta hizkuntza askotan dauzkatenak dira. Lehen, Angeluko Carrefour edo Casinon erosten genituen eta bidenabar frantses apur bat ere ikasten genuen; gaur egun, berton eros ditzakezu eta oraingoan portugesa ikasteko aukera duzu. Aurreko batean honako asmakizun ederra topatu nuen:

Tenho um pé mas não tenho sapatos, tenho um chapeu mas não tenho cabeça. Quem sou eu?

Erantzuna: Cogumelo. Ez izan alperrak eta begiratu hiztegiren baten...

Gero, badaude griegoak, bioak, kristalezko potoetakoak, zatiak dituztenak, laranjazkoak (puaj!)... Beste baterako utziko ditugu. Bide batez, griegoaz ari garela, nire lagun batek dio griegoa gustatzen zaiola baina ez zaizkio esnekiak gustatzen. Zer gustatzen zaio ba, nire lagunari?

Agur Ben-Hur, eta jan jogur!

Juan Mari

2005-11-09T17:06:00.000+01:00

Juan Marik dio kalbarioa pasatu duela eta ez duela ahaztuko nork pasarazi dion. Juan Marik kalbarioa iritzi dio bereari. Bego. Hala izango da berak hala sentitzen badu. Baina hizkuntzak zehatzak izan behar dira. Izan gaitezen zehatzak: Kalbarioa hori bada, nola definituko dugu, Juan Mari sailburu zela, Lasa eta Zabalaren senideek sufritu zutena -sufriarazi zietena- semeak duin lurperatu behar zituzten egunean? Kalbarioa Juan Marirena bada, eta hala izango da berak hala badio, ze izen erabiliko dugu neska gazte bati negu gorrian Arkauteko aparkalekuan utzitako furgoneta baten barruan biluzik eta toalla busti batekin gaua pasarazten diotenean? Asmatu beharko dugu hitzen bat kalbario hitza erabili ezin badugu.

Egun batzuetan ze demagogiko izatera behartzen gaituzten!

Jogurtologia (I)

2005-11-08T11:10:00.000+01:00

Zenbat jogurt jaten dituzue egunero? Bat, bi, gehiago? Badakizue esne hartzituaren industriak zenbat diru mugitzen duen? Ba nik ere ez, baina asko.

Kontua da jogurtak aspalditik iruditzen zaizkidala munduaren edo bizitzaren... metafora? metonimia? metadona? Bueno, horrelako zeozer. Azalduko dizuet:

Mousseak: Nola saldu airea jogurtaren prezioan (edo garestiago). Fijatu zaitezte jogurtaren eta moussearen pisuan eta prezioan, egin ezazue “regla de tres” bat eta, horratx ezustea!

Lagunduko dizuet: Ez dizuet esango supermerkatuaren izena, ez produktuen markak baina datuak, egiazko datuak, hauexek dira: Zaporedun lau jogurteko pack-ak (500 gr) 1,55 €, zaporedun lau mousseko pack-ak (280 gr) 1,69 €. Garden.

Aloe vera dutenak: Aspaldion aloe vera delako landare horrekin denetarik egiten dute: aurpegian, ipurdian (!) edo aluan (!!) igurtzitzeko krema edo edateko jogurta. Parkatu, baina ez zait ganorazkoa iruditzen. Nik ez nuke edango horrelakorik. Gainera, landare honen argazkia ren bila nenbilela, ohartu naiz banuela lehenago ikusita... nire etxeko portalean!

Botika-jogurtak: Badakizue, kolesterola-eta jaisten laguntzen dutenetakoak. Aurreko batean horrelako jogurt baten telebistako iragarkian irakurri nuen (txiripaz, hain txikiak ziren letrak eta hain arin pasatzen ari ziren eskuin ezker, txiuuuun!) ez zela komeni egunean bat baino gehiago jatea, eta emakume haurdunek medikuari galdetu behar ziotela honelako jogurta jan baino lehen... Baina bueno, zer dauka jogurt horrek, ba?

Bakarrik falta zaio esatea: “Este anuncio es de un medicamento, en caso de úlcera gastroduodenal...”

Eta hurrengoan kokozko jogurtei buruz hitzegingo dugu, besteak beste.

Erdian

2005-11-03T11:12:00.000+01:00

Gaur plenoak egiteko erabiltzen den udaletxeko aretoan egon naiz, bertan batzarra izan dut eta ohi bezala (nire akatsa da hori, leku guztietara goizegi heltzea) neu heldu naiz lehena. Hutsik zegoen, aurrean neuzkan jarleku hutsak eta, aurrez aurre, gaur egun Udal Gobernua osatzen dutenen aulkiak. Erdi-erdian. Alboetara, ezker eskuin, oposizioarenak. Eta burura etorri zait batzuk, orain dela hogeita bost urtetik hona, beti eseri direla erdiko aulkietan eta beste batzuk beti alboetakoan; eta pertsona batzuei zinegotzi edo alkate izateko proposamena egin dietenean erdiko jarlekuetan eseriko direla argi utzi dietela. Beste batzuei, aldiz, proposamena egin dietenean argi utzi diete alboetako jarlekuetan eseriko zirela, seguru (*). Eta, pentsatzen jarrita, pentsatu dut sentsazio berezia izan behar dela gauzak erditik, irabazleen ikuspegitik, ikuste hori.

Altxatu egin naiz nengoen lekutik eta alkatearen aulkian eseri naiz. Uau! Ez dakizue zer izan den hori! Behetik gora igo zaidan zirrara bat sentitu dut eta ezker eskuin begiratu dut goitik, oso goitik...

Eskerrak zetorren jendearen zaratak esnatu nauen. Arineketan jaitsi naiz neure lekura, oinezkoon aulki txikietara...

(*) Azken hauteskundeetan gainera, batzuei argi utzi diete ez zirela inon ere eseriko, epailearen aurrean ezpada, beren zerrendak “ilegalak” zirelako. Beste batzuei eseri eseriko zirela esan zieten, kaka egitera ere bizkartzainarekin joatearen truke.

Aliterazioak

2005-10-26T20:10:00.000+02:00

Erdaraz alfabetatuak garenok beti gogoratuko dugu aliterazioaren adibide moduan ipintzen ziguten hura: "En el silencio sólo se escuchaba un susurro de abejas que sonaba" Garcilaso delako batena.

Urteak geroago deskubritu nuen euskaraz ere bazeudela halakoak eta oraindik ez dut deskubritu (gauza asko ez ditut oraindik deskubritu) honakoa baino aliterazio perfektuagorik:

...Done Santuru oro lore koroa batekin...

Uru, oro, ore, oro, ikaragarria. Gainera, aliterazio sinestesikoa ere badela esango nuke nik (*): Ez dituzue ikusten kOrOa bOrObilak?

Hemen duzue olerkia osorik. Disfruta ezazue, Done Santuru egunaren inguru honetan, Gabrielen poesiaz... eta ironiaz ere bai:

Hiltzen naizenean egonen da
nire lauzaren gainean eskribu hau:
Hemen datza Gabriel Aresti Segurola. Goian bego.
Pérez y López. Marmolistas. Derio.
Bizkaiko Bibliotekan ere egonen da
(deskomekatzen ezpanaute),
liburu bat (behar-bada, ezta seguru),
inork letuko eztuena,
nire izenarekin. Eta
gizon batek esanen du kardanberak loratzen
direnean:
Nire aitak esaten zuen bezala, nik ere. . .
(Andre bat etorriko zait Done Santuru oro
lore koroa batekin).
Jainkoak eztezala nahi Bilboko karrika bati
nire izenik eman dezaiotela.
(Eztut nahi bizargile hordi batek esan dezala:
Ni Arestin bizi naiz, anaiaren
koinatu nagusiarekin. Badakizu. Maingua.)
Batzutan esan zaharrak erratzen dira.
Pentsatzen dut nire izena
nire izana dela,
eta eznaizela ezer ezpada
nire izena.

(*) Jozulin literatur aditua. Hamaika ikusteko jaio zarete!

Nik, ezjakin honek,

2005-10-24T13:59:00.000+02:00

ez dakit zer ardura zaigun zerri batek erahildako azkenaurreko emakumeak zer afaldu zuen;
ez dakit erahilketa horrengatik atxilotu dutenaren argazkia eta izen abizenak zertan erakutsi behar dizkiguten, epaitu baino lehenago;
ez dakit kazetariak omenka ibiltzea bidezkoa den, ziurra ez den horrek berez oinaze bizian dagoenari min handiagoa eragingo diola jakinik;
ez dakit omenka dabilen kazetariari zer irudituko litzaiokeen milaka entzuleren aurrean senide batek esan izan balu, adibidez: “se da, al parecer, la circunstancia de que cierto periodista...”
ez dakit zertan haizatu behar diren zehaztasun batzuk, guri zer ardura digu zenbat labankada?
ez dut ulertzen zer garrantzi izan dezakeen berria ematen lehena izateak, honelako berrietan behintzat;
ez dakit zergatik iruditzen zaigun normala familiak prentsaurrekoak ematea;
ez dakit zer egiten duten agintari politikoak prentsaurreko horien lehen lerroan;
ez dakit “secreto de sumario” ganoraz euskaratzen, baina ulertzen dut dena delako sekretu hori haustea -adibidez ertzain batek, adibidez kazetari bati- delitua izan beharko litzatekeela;
ez dakit delitu horren zantzuak ikertzen inor hasi den.

Ez dakit zergatik batzuetan denok ere jausten garen morboaren zurrunbilo ilunean...

Haiku kaiku (III)

2005-10-23T23:27:00.000+02:00

Guk ez dugu

jaiolekua

aukeratzen.

Hala izan da beti.

Euskaltzaindiari, maitasunez

2005-10-18T13:45:00.000+02:00

Andere (eta Jaun) txit goren, argi, zoli eta bizkor horiek, agur.

Ikusirik azken egunotan blogari / bloglari hitzen inguruan sortu iskanbila, zalaparta eta kalapita, eta kontuan harturik batzuk behintzat egunero-eguneroko hitza dugula arestian aipatua, honakoa eskatzera ausartzen da blogari ezdeus hau:

-Argitzen zaituzten jakinduriak lagun, eman dezazuela erabakia ahalik eta lasterren, blogak boladan egoteari utzi baino lehen, ahal dela.

-Eta bide batez azter ditzazuela blogari apal honek proposatzen dizkizuen hitz berriok, laster blogari askoren ahotan (teklatuetan) izango baitira:

Blogura / blogalea: Ahalik eta arinen blogean zerbait idazteko irrika saihetsezina.
Blogkuluxka: Bazkalostean idatzitako mezu laburra.
Blog egin: Ondo blog egin! Opatzen diogu elkarri blogariok.
Blogalizazioa: Blogen fenomenoa lurbira osora hedatzea.
Blogotipoa: Zenbait blogen goiko aldean ager daitekeen irudia. Esaterako: jirafa bat, paper bolaz betetako plater bat, morroi bat neska bat musukatzen...
Blogeria: Blogean tai gabe idaztera bultzatzen duen eritasuna.
Blogopedia: Blogetan idazteko orduan egiten diren akatsen zuzenketa sistematikoa.
Blogoterapia: Esan nahi duzuna esateko balio duen sendagaia. Psikoanalisia baino erruz eragingarriagoa eta, batez ere, askoz merkeagoa.
Blogezina: Testu editorearen lauki zuriaren aurrean jarri eta ezer ganorazkorik burura etorri ez idazteko.
Blogopatia: Beste blogariak zeri buruz idatziko duten asmatzea beren mezuak irakurri baino lehen.
Blogofilia: Idazten ari den bitartean hemen esan ezin daitezkeen zerrikeriak egitea.
Blogofobia: Blog hitza entzutean bekainak altxatu eta Bah! esaten dutenena.
Blogorrea: Baten faltan, bi edo hiru blogetan idaztea.
Blogologia: Blogean blogen gainean jardutea.
Metabloglogia: Blogean blogen gainean jardutearen gainean jardutea.

Aurrekoak kontuan izango dituzuelakoan, eta zuen erabakia irrikaz espero dugularik,

Etxepareren,

Leizarragaren eta

Agerre Azpilkuetaren izenean,

Amen.

Izan funtsa!

Jozulin

La amatxu

2005-10-14T18:10:00.000+02:00

Irakur ezazue nirekin eta azkenean galderatxoa egingo dizuet. Azpimarrak nireak dira:

“Miles de personas se dieron cita ayer a la tarde...”
“...tradicional Salve de los txikiteros...”
“...la amatxu de Begoña...”
“...se llevó a cabo en medio de un gran fervor y respeto popular.”
“Fervor y devoción se fundieron ayer...”

Honatx galdera:

Zein egunkaritatik aterata daude esaldiok?

a) El Correo Español.
b) DEIA
c) Gara

Erantzuna ez da ez a) ez b), beraz badakizue zein den. Ai ezkerra, ezkerra... Zer hintzen eta non hago? Eskerrak artikulua ez duen gure J.M.-k sinatu, sikieran ;-)

Gu hispanizatuok...

2005-10-11T19:42:00.000+02:00

...indarrez hispanizatu gintuztela esan ohi da baina uste dut indarrez ezezik, barrez ere hispanizatu, espainoldu, gintuztela ze, espainol-espainolak ginen “Un, dos, tres, responda otra vez” zuri beltz hartako umoregile espainolekin (Don Cicuta, Bigote Arrocet...) barre egiten genuenean; espainolak ginen Martes Y Trece-ren enpanadillekin tragatu beharrean barre egiten genuenean eta Chiquito de la Calzadarekin barre egiten dugunean ere espainolak gara, nahiz eta “Vaya Semanita”-rekin barre egiten dugunean apur bat vascotu egiten garen, nolabait esatearren.

Barre egiten dugunean espainol garen hauek euskaldun bihurtzeko aurrekari duinak egon egon dira telebistan, gutxi baina: “Hau da A,U.”, “Bi eta Bat”, “Egi bidean” (azken hau beste estilo batean, hori bai...). Nago, ordea, aspaldion benetan euskaldun egiten gaituena pilota partidan Joxean Tolosa (benetakoa) entzuten dugunean barrez lehertzea dela, edo Dolox topatzea okindegian, edo Arregitaretako Elo senarrari “moxoloooo!” deitzen entzutea, edo “trokola, erradiadorea ta juntakulata” aldatu behar dituela esatea lagunari... Enpin, ematen dit topatu dugula azkenean euskaldunok gure-geure imajinarioa; gure bestiarioa, bestela esanda. Earki gatxink!

Subjektuak

2005-10-06T23:17:00.000+02:00

Denbora izango da hainbaten irakurri nuela palestinarren arazo nagusia honakoa zela, esaldi guztien subjektua zirela. “Suizida palestinar batek hamar israeldar hil ditu autobus geltokian soinean zeraman bonba zartarazita” esaldian argi dago palestinarrak izan behar lukeela, logikaz, subjektua. Kontua da, palestinarrek subjektu izaten jarraitzen zutela honelako esaldietan ere: “Sei palestinar hil dira Israelek jaurtikitako misilen ondorioz”. Kasu bietan -kasu guztietan, egia esan- subjektua palestinarrak dira entzule oharkabearengan sentsazio nahasia sortuz. Palestinarrek hiltzen dute, palestinarrak hiltzen dira; ondorioz, arazoa palestinarrak dira. Eta zuk eta biok badakigu ez dela horrela, dakigun bezala medioetako estilo liburuek erabakitzen dituztela esaldien (esan dezagun esaldi gatazkatsuen) subjektuak.

Hau guztia datorkit burura oraintxe bertan biharko egunkarien edizio elektronikoak birpasatzean:

Berria:
“Marokotik barrena Melilla Espainiako koloniara sartzeko ahalegina egiten ari zirela sei etorkin hil dira bart, Marokoko Barne Ministerioak jakinarazi duenez.”
Gara:
“Marokoko Barne ministerioak jakinarazi duenez, Saharaz hegoaldeko sei etorkin hil dira azken orduotan (ez dute gehiago zehaztu) Marokotik Melillara igaro nahian.”
El Mundo:
“Seis inmigrantes subsaharianos han muerto, unos por heridas de bala y otros aplastados, durante uno de los intentos de asalto abortados esta madrugada en la frontera de Melilla”
El Pais:
“Seis inmigrantes subsaharianos han muerto y otros 30 han resultado heridos en el más grave intento de salto a la valla fronteriza de Melilla registrado hasta ahora.”
El Correo:
“Seis inmigrantes subsaharianos han muerto en enfrentamientos con las fuerzas de seguridad marroquíes al impedir un nuevo asalto a la valla fronteriza de Melilla (.....)Algunas de las víctimas murieron por disparos de bala y otras aplastadas por sus propios compatriotas.”

Ikusten duzuenez subjektua beti berbera. Garaikurra ordea, beti bezala, nire kutunak darama, El Correo-k alegia. Biktima batzuk ez dakigu nork botatako “disparos de bala” direla kausa hil dira, baina beste batzuk “aplastadas por sus propios compatriotas”. Esaldi honetan ere subjektua berbera da, bere herrikideak hil dituena, gainera. Hau mundu txakurra!

Demagogic moment

2005-10-03T19:38:00.000+02:00

Horra hor goian Berriak gaur dakarren argazkia. Berau erabili dut umeei gaurko eklipsea zelakoa izan den azaltzeko. Atzo argazki klitxe zahar batzuk pilatu eta “betaurreko” bereziak prestatu genituen jolasketa ordua aprobetxatuz eguzkiak eskeiniko zigun ikuskizunari begiratzeko. Orain dela uda batzuetako eklipseari begiratzeko erabili genituenen antzekoak. Poz-pozik eraman dituzte umeek eskolara betaurreko bereziak (neuk ere eraman ditut batzuk lanera). Baina, lagunok, nik bakarrik erabili ahal izan ditut, umeei ez baitiete utzi eklipserik ikusten. Are gehiago, ez diete kalera ere irteten utzi, eskola barruan eduki dituzte. Iazko neguko elurteetan eskola barruan eduki zituzten jolastokira irten gabe, edurraz jolastu gabe. Demagogiko samarra irudi lezake, badakit, baina: Zertarako demontre bidaltzen ditugu umeak eskolara?

Esan bazuten esan zuten. (II)

2005-10-02T20:17:00.000+02:00

Idiak bere natura edo pitxoa gogortua duenian zer egin behar den: Eritarzun hori gerthatzen zaionian, azki duzue malbariskak egostea buruarekin batean eta gero hartaz maiz phereka Idiaren natura eta hala laster suflaraziko dio bere pitxoa...

(Mongongo Dasanza, 1692) (sic)

Zelan nai-gura utsetan ta deseo bakarretan
igaroten jakun denporea.

(Añibarro)

Malo: zazpi lagun eta hiru talo.

(Anonymous Said)

Begira sorlekuari

2005-09-29T17:15:00.000+02:00

Zertan da neure herria, dio Super Ordorikak abesti honetan. Irakurri bitartean entzun dezakezu.

Begira diezaiogun bada, ez Superren herriari ezpada neureari, ia 30.000 biztanle.

Neure herrian:

Ez dago alde zaharrik. Etxe zahar guztiak, Udaletxea, Eskola eta Udaltzainen etxea salbu, eraitsi egin zituzten eraikin garaiak, erosoak, garestiak eta berriak egiteko.
Ez dago ezki zaharrik, abestian bezala; are gehiago, zuhaitz zaharrik ere ez dago, etxeak egiteko bota zituzten zuhaitz edadetuak. Hori bai, zaharrak bota ondoren zuhaitz berri txikiak landatu zituzten. Eta jakin ezazue txiki jarraituko dutela egiten dizkieten inausketa beldurgarriak direla eta. Inauste garaian badatoz arbolazainak, motozerra (*) piztu... eta esango nuke zuhaitzak eurak ere ikusi ditudala dar-dar beldurraren beldurrez. Ondorioa: zuhaitz txiki kikilduak. Nola haziko dira, ba, motozerraren prespektiba horrekin?
Ez dago errekarik (Ibai Zabala dago, baina). Herriaren erditik pasatzen ziren errekasto eta erretenak lurperatu egin zituzten gainean kaleak, garajeak eta etxeak eraikitzeko.

Eta abar, eta abar, eta abar...

“Oi aurrerabidean

Hainbat gauza bazterrera bota.

Kaltzadak, zuhaitzak, etxeak,

Neure bidean zeudenak.”


     Bihotz begiekin

(*) Ez duzue sinestuko baina nire herrian motozerraz inausten dituzte zuhaitzak. Igual zarata gustatzen zaielako...

Akordatzen

2005-09-27T08:49:00.000+02:00

Akordatzen naiz irailaren 27 honetan urtero akordatzen naizela hamabi urte nitueneko irailaren 27 hartaz. Akordatzen naiz arnastu zitekeen etsipenaz. Akordatzen naiz asteak geroago “sartuta” zebilen senide batek eman zidan oroigarri hartaz, bisita-txartel baten neurrikoa, aurrealdean krabelin bat –uste dut- odola zeriola eta atzealdean, eskuz idatzitako moduko tipografiaz, hitz batzuk: “Mañana cuando yo muera no me vengais a llorar. Nunca estaré bajo tierra, soy viento de libertad.”

Akordatzen naiz gau batez atea jo zutela eta eskailera-burua poliziaz beteta zegoela. Akordatzen naiz zarataz. Auzoko baten etxea miatzera zetozen eta ama eraman zuten lekuko izan zedin. Akordatzen naiz Colombo deitzen zioten “secreta” harro hartaz, eta bere gabardinaz eta bere gorrotoaz ere akordatzen naiz, eta nola ibiltzen zen kaletik, harro baina noizean behin atzera begira.

Akordatzen naiz gau hartan bertan erre zuela amak sukaldeko txapan Txiki eta Otaegiren oroigarria, eta harekin batera etxean zeuden beste oroigarri, paper eta hainbeste altxor txiki. Akordatzen naiz arnastu zitekeen beldurraz. Akordatzen naiz.

Esan bazuten esan zuten. (I)

2005-09-22T13:58:00.000+02:00

”Edo suc diñosu gusurra, edo bay herloxuac, seren egusquiac esin esa ley gusurric.”

(Mikoleta)

“Munduyan ezta gauçaric hayn eder ez placentic
Nola emaztia guiçonaren petic buluzcorriric.”

(Etxepare)

“Ez artu fantasiarik
ezkon bazatez eongo zara
ardia legez mansorik.”

(Lazarraga)

Jasangarritasunaz

2005-09-18T20:43:00.000+02:00

Gure herria goizero garbitzen dute. Oso garbiak dira gure herrian. Goizaldeko ordu batean zabor biltzaileen kamioi megazaratatsua dator: grrrrroaaaaauurrr, karran-karran-karran, grrrrroaaaaauurrr!. Sei ordu eta erdiko atsedenaren ostean, goizeko zazpi eta erdietan, hasiko zaizu eskobatzeko makina: grrrooonnn, grrrooonnn, grrrooonnn!... Eta bere atzetik etorriko da inarra pasatu beharko lukeen langilea motozerra baten motorra daukan airea botatzen duen tramankulu zaratatsu batekin paperak, hostoak eta abar lekuz aldatzen: trrrrruuuuuiiiiinnnnn, trrrrruuuuuiiiiinnnnn, trrrrruuuuuiiiiinnnnn! Imaginatu, petrolio upela hirurogeita hamar dolarren bueltan eta zoruko hostoak pilatzeko... gasolina erabiltzen dute gure herrian. Garapen jasangarria.

Geroago, kaleak are garbiago uzteko, urez garbitzen dituzte kaleak. Kamioi (zaratatsu) batek botatzen du ura indarrez kale eta plazetan. Edateko ura, aizue. Ur e-dan-ga-rri-a, alegia. Herrian baditugu urtegi handi bat, ertain bat eta hainbat txiki eta ez dira ez edateko ez eta, adibidez, udan bainatzeko erabiltzen; ezin omen da, garestia omen da... Baina, diot nik, edateko ez bada ere kale garbiketarako ezin da erabili, edateko ura xahutu beharrean? Gero esango digute haginak garbitzen ari garen bitartean txorrota itxita edukitzeko... Garapen jasangarria, inondik ere.

Jasankortasuna behar dut jasangarritasun jasanezin hau jasateko.

Gaur barraketara, ze ondo!

2005-09-15T10:42:00.000+02:00

Jaietan gaudela eta barraketara eraman gaituzte umeek zarata eta txurro usain artean paseatzera eta, bide batez, euro batzuk “inbertitzera”. Kasualitateak, izan, badirela genioen lehengoan eta -kasualitateak kasualitate- ikusi dut gaur kale nagusitik paseoan nerabezarotik irten berri, artean gazte eta berde ginela, kuadrila osoa maiteminduta gintuen L. Hogeita piku urte ikusi gabe, aspaldi baitzebilen herritik kanpo. Gozoa zen, ttikia zen, irribarre paregabekoa; gure printzesa zen. Bere inguruan gintuen denok tontakeriarik handiena nork egingo berak barre egin zezan, egin ziezagun. Batek – a ze inbiria genion- lortu zuen L.-rekin irteten hastea. Utzi zuten arte, L.-k utzi zuen arte. Bera baino nagusiagoa zen ertzain kabroi batekin joan zen arte(*). Susmatu genuen denok orduan ez zela zoriontsua izango. Ikusi dudanean nekez ezagutu dut, ez dauka begietan dizdirarik, puztuta moduan dago, zoriontasunetik urrun (edonor baino urrunago esan nahi dut). Ez da bera, ez da lehengo bera. Ez naiz hurbildu, ez dut nahi izan; zer esango nion, ba?

Jaietan, bestalde, nago gure herrietako barne kontraesan eta paradoxak azaleratzen direla egoera “normalean” baino areago. Uda honetan, igerilekutik irten eta gero, inguruko herri bateko jaietara joan ginen hango lagun batzuei bisita egitera. Jaietako zapi gorrietan “ _ _ _ _ _ _ _ko Jaiak / Jaietan ere euskaraz” leloa zeraman jende guztiak -zahar, gazte zein umeak, euskaraz jakin zein ez- espainolez ari ziren. Zinegotzi bat ikusi genuen paseoan lau (lau!) bizkartzainek inguratuta. Ume kuadrila bat aurrerago, batek EHSF-ko ikurrinadun sudadera ezaguna zeraman; bere aita “espainola” dela argitu zidaten.

Txoznetatik afaltzeko bokataren baten bila genbiltzala, nire lagun batek esan zuen urte batzuk barru oraindik ume diren gure seme-alabekin egingo dugula topo, desorduetan, amnistiako txoznan, adibidez. Beste lagun batek erantzun zion etsi puntu batez: -Urte batzuk barru, ondiño be ifini beharko doguz amnistiako txoznak, ala?

(*) Ez dut esan nahi kabroia zelako zela ertzaina edo ertzaina zelako zela kabroia. Kabroia eta ertzaina zela baino ez. Ondo pentsatuta, gainera, kabroia zen ertzaina izan baino lehenago.

Beste leihaketa (sic) bat

2005-09-12T19:14:00.000+02:00

Aurrekoan lehiaketa izan genuen. Gaur ere beste lehiaketa bat dakarkizuet baina oraingoan matxuratua. Ez galdetu nola izan daitekeen. Lehiaketa matxuratuta dago eta kito! Igual matxura horrek aldarazi ditu lekuz h-a eta i-a, nork jakin. Badaezpada ere, nik abisatu egiten zaituztet: hona bazoazte ibili kontuz, ni ez nintzateke fidatuko leihaketa matxuratu batekin. Auskalo zer egiteko kapaz den... Hau mundua, hau!

Ideia lehiaketa

2005-09-09T10:56:00.000+02:00

Gaur, lehiaketa. Lehiaketa eta saria, sari ederra. Irakurri arretaz:

Ongi etorri “Hamaika ikusteko jaio ginen,... baina hamabi ere ikusiko ditugu martxa honetan” lehiaketara! Prest lehiakideok? Honatx galdera:

Jarraian dauzkazuenen artean, zein lekutan EZ zenukete inoiz ere jarriko irudietan ikusten duzuena bezalako dorre elektrikoa?

Erantzun posibleak hauexek dituzu:

a) Ospitalean, kirofanoaren erdian?

b) Gernikako piper labeldunez gainezka dagoen ortu batean?

c) Bilboko Gran Viaren erdian?

d) Guggenheimen gainean?

e) Gorbeiako larran, erdian dagoen akerraren ordez?

f) Arduradunen baten sukaldearen erdian?

Ala...................

g) Ehunka umek (beren guraso eta aiton-amonekin) egunero-egunero bi, hiru edo lau aldiz erabili behar duten espaloi baten erdian, erdi-erdian?

Erantzun zuzena asmatzen dutenen artean blog berri honen administrazioa zozketatuko dugu; beraz, irabazle suertatzen bazara, erabiltzaile izena eta pasahitza emango dizugu eta, ale! baduzu zeure bloga!

Igerilekuan berriro, ze guai!

2005-09-06T13:09:00.000+02:00

Kasualitateak, izan, badira. Mediterraneotik etorri berri ia-ia eta, arrastaka berriro ere, igerilekura ekarri nau familiak, eguraldiak ez du asko laguntzen, baina. Eta, hara non topatu dudan zuen aspaldiko ezagun bat, aurreko batean aipatu nizuen bizkartzaina, bera ere familiarekin igerilekuan. Berbaz egon gara apur batean: bi seme dituela, inguruko herritxo batean bizi dela... Ia hogei urte izango dira azken aldiz ikusi nuenetik. Euskaraz egin dugu, lehen ez zekien. Begirada iheskorrak bota ditu nire besapera zein egunkari neraman jakin nahian, seguru. Laster agurtu dugu elkar, horrelako egoerei dagokien “egongo gara”-ren bertsio motela erabiliz.

Etzan egin naiz toallan. Bertan erdi lotan nagoela zarata arraro bat entzun dut. Burua altxatu dudanean: Flaust! Haizeak ekarritako egunkari bateko orri osoa neukan aurpegian pegatuta. Begitarte aurretik kentzea lortu dudanean, neska bat neukan aurrez aurre –din dan dilindan- metro bat baino gutxiagora, metro bat zabaleko irribarrea ezpain gozoetan, esanez: -Eskerrikasko guapo!!
Istorio osoa ezagutu nahi baduzu, egizu klik hemen.

Gaur mezara joan naiz

2005-09-04T23:16:00.000+02:00

Gaur mezatara joan naiz. Herri txiki batean izan dugu familiako baten urteurren meza eta, aspaldiko partez, sartu egin naiz elizara meza entzutera, herri txikietan ez baitago kalean geratzerik. Harritu egin naiz. Berriro. Harritu egin nau nola oraindik ere jarraitzen duten koreografia eta atrezzo zaharkitu horiek; harritu, abadearen ahotsaren oihartzunak apurtzen duen isiltasunak eta harritu, abadeek oraindik ere esaten dituztenak.

Hitz egin nahi nizuen gaur Ezekiel delako baten eskutitz zahar sorta batetik abadeak atera dituen irakaspen harrigarriez edo elkarri bostekoa emateko ohitura zuri horretaz, adibidez, baina pentsatuko duzue beti nabilela gai potolo eta transzendentalei buruz eta gainera ez zaituztet aspertu nahi. Egia esango dizuet: neska gazteei begira pasatu dut meza osoa, eta egon dira batzuk...

Hizkuntzak

2005-09-01T11:37:00.000+02:00

Badaude joera batzuk oso geureak ditugunak, betidanik, edo gogoratzeko gai garenetik behintzat, geurekin eraman ditugunak. Nik aurrean daukadan guztia irakurri behar dut. Komunean (aurrian papera eta atzian papera) ezer hoberik eraman ez badut, behintzat, txanpuaren potoan dakarrena irakurtzen dut eta gosaltzen ari naizela zereal kutxetako atzeko aldeko azalpen dietetiko elebidunak (SEM GORDURA = koiperik gabe) horrela bide batez hizkuntzak ikasiz. Esnea berotzen den bitartean ere asko ikasi dut mikrouhinari begira: POTENCIA/POWER, PUERTA/DOOR, TIEMPO/TIME. Tresna elektrikoetan ingelesa da nagusi (Nork ez daki zer den ON/OFF?) baina urte batzuetatik hona gaztelaniaren ondoan beste hizkuntza batzuk agertzen hasi dira, portugesa gehien bat. Hala, Dodotisak erosten nituenean ikasi nuen EMBALAGEM POUPANÇA paquete ahorro zela; bizkotxo famatu batzuei esker jakin nuen gurinazko bizkotxoa TORTA AL BURRO esaten zela italieraz edo grekeraz cabello normal KANONIKA MAAAIA dela. Gainera, portugesari kariño berezia diot penintsulako ez-espainolak direlako batetik, eta hizkuntza bereziki goxoa delako bestetik. Nor ez da urtzen Sarrionandia Laboaren ahotsean entzutean: “Não eres tu -faculdade de sentir- un espaço...”. Baina -beti dago baina bat- jende guztiari ez zaio gauza bera gertatzen, elebakartasuna maite, hizkuntza aniztasuna traba. Espainian gertatu ei zen, supermerkatu batean: Emakume edadetua purrustaka saltokiko arduradunarengana, ez dagoela eskubiderik, bera bezalako andreak nahastu baino ez dituztela egiten horrela, eta ez zegoela modurik jakiteko zer erosten zuen produktu guztietan katalana erabiltzen bazuten, han, Espainian; espainolez ipinita nahikoa zela, han Espainian. Saltokiko arduradunak azaldu zion gaztelaniaren ondoan ageri zen hizkuntza ez zela katalana, portugesa baizik.Emakumearen erantzuna, argigarria oso: -¿Portugués? Ah, bueno, vale.

Nondik begiratzen den. (Uztaileko begitantziño bat)

2005-08-27T10:32:00.000+02:00

EAEko egunkaririk salduenean (*) beti dago zeri erreparatu. Gaur, esaterako, ikaratu egin naiz hauxe irakurri baitut: “Los embalses están a menos de la mitad por primera vez desde 2002”. Izenburu deigarria, inondik ere. Lehortearen mamua agertu zait, basamortua ikusi dut eta bat-batean mingaina bera ere siku eta lodi somatu dut. Zurrutada bat ur hartu dut eta jarraitu dut irakurtzen (etzana nirea da): “Los embalses y pantanos españoles han bajado esta semana del 48´74%...” jartzen du testu barruan. Susmatzen hasi naiz. Eskerrak beste egunkaririk ere baden gurean: “Euskal Herriko urtegiak iaz sasoi honetan zeuden bezala daude, %70 inguru beteta”. Nondik begiratzen den, haor dago gakoa.

(*) Baten batek galde dezake ea zer egiten dudan hain gutxi maite dudan egunkaria irakurtzen. Perbertsio ilunagoak dituen jendea dabil solte mundutik...

A Catalunya

2005-08-23T17:06:00.000+02:00

Kaletik zoazela senar-emazteak beren artean katalanez, seme-alabak ere bai. Ikusten dituzu etxeko zaharrak, aulkiak atari ondora aterata, gerizpetan auzokoekin txolartean katalanez barreka. Herriko jaiak dira eta gazte koadrilak oihuka (“¿Qué pasa neng?” esanez elkar agurtzen dute) eta zarataka dabiltza kaleetatik, katalanez. Nerabe bi, neska eta mutila, lotsati, elkarri begietara begiratzeko adore barik oraindik, gauerako geratzen ari dira, katalanez. Caprabo hipermerkatuan errotulazio guztia katalanez dago, katalanez baino ez, goitik eta beheraino. Produktu zuriak hartu eta makarroi paketean dena dago katalanez, soilik katalanez. Arraindegiko neska katalanez ari da lankideekin eta zuri ere:¿Què vols?, lehen hitza katalanez.

Halako amorru ttiki batekin itzultzen naiz urtero Kataluniatik. Inbiria dela uste dut, eta ez naizela bakarra ere uste dut. Inbiria diogu Kataluniari hizkuntzaren egoeragatik, Irlandari ere inbiria diogu bake prozesua dela eta... Eta ez dakit Europako herririk zaharrena izatetik herririk enbidiosoena izatera ez ote garen heldu.

Baina ez egin kasu handirik, oporren ostea izango da igual.

Jozulin oporretara doa

2005-07-26T16:24:00.000+02:00

Tira ba lagunok, ez da inbiria emateagatik baina laster Mediterraneo aldera noa eguzkitan baino, gerizpetan tripaz gora etzatera. Imagina nazazue leku lasai batean pinu baten azpian, garagardoa edo gin-tonika (orduaren arabera) alboan, eta inguruan egunkariak, aldizkariak, liburuak eta lagunak. Txarrago ere egon liteke. Aguantatzen badut ez naiz luzaroan paratuko ordenadore baten aurrean eta ikusten baduzue Mediterraneoko herritxoren batean morroi bat, “pen-drive”a esku dardartietan, yonki aurpegiaz ciber-caféren baten bila, neu izango naiz, egon ziur.

Ale familia! Ba ondo ibili, gitxi gastau eta bueltak amari. Ez aiztu gabaz jertsetxua ifintea gabeko freskureagaz hotzitu ein ahal zarie eta; kontuz kotxeagaz, ez ibili arineketan eta edanda hortik zehar kotxean urtetan zarienean... Bueno mozollos, bueltararte! Egongo gatxink!

Zenbat gera? Lau? Bat? Hiru? Bost? Zazpi?

2005-07-18T17:26:00.000+02:00

Euskal Autonomia Erkidegoko egunkaririk salduenean:

“Los niños más pequeños de la colonia de Pedernales estrenan experiencia lejos de casa. Siete días sin el amparo de papá y mamá...”
Agertzen diren umeen izenak: Olatz, Jorge, Gonzalo.
Ume batek dio: “Ah! Sois periodistas. Mi papá también. Trabaja en la tele.”

Aurrekoa irakurrita honako ondorioak atera beharko genituzke:

BBKren udalekuak egiten diren herriaren izena Pedernales da, ez Sukarrieta.
EAEn ume gehienek izen espainolak dituzte.
EAEn ume guztiek papá eta mamá deitzen diete beren gurasoei.
EAEko egunkaririk saldueneko estilo eta hizkuntza zuzentzaileek ez dute atsedenik hartzen.

Lagunok: Euskal Herriaz ari garenean honetaz ari gara (batik bat esan beharko genuke?).

Familia bazkaria

2005-07-13T13:42:00.000+02:00

Ez naiz sekula izan oso zalea, baina noizean behin tokatzen da eta aurrekoan ere izan genuen familia batzeko egun horietako bat. Halakoetan sarri pasa behar duzu bazkaria ia ezagutzen ez duzunekin hizketan eta hobe zortea baduzu. Nik izan nuen zorte hori lehengo egunean eta solaskide paregabeak egokitu zitzaizkidan. Esaterako, bazegoen G., 1936ko azaroan jaioa, berak harro esaten zuenez, Euskadiko Errepublika Independientean. Zinez sinistuta dago G. Euskadi independiente batean jaiotako apurren artekoa dela eta entzun nahi dion guztiari esaten dio: -Eta zuk esan ahal dozu holakorik?

Beste kontu xelebre bat ere kontatu zigun G.k, orain gutxi berari gertatutakoa. Eurak goxo-goxo lo eta goizaldeko seietan itzelezko burrunba entzun zutela beren etxean. Ohetik altxatu eta erdi lo eta ilunpetan, pasiloan Darth Vader-en moduan jantzitako suhiltzaile batekin egin zutela topo G.k eta emazteak. Atera kontuak, zelako sustoa. Sutea piztu omen zen garajeetan eta etxea hustu behar zuten berehala. Suhiltzaileak honakoa esan zien: -Hay que desalojar, ponganse algo y salgan a la calle... y sobre todo ponganse algo. G.ren arabera emazteari begira esan zuen azken hau. Honelako kontuekin ibili zitzaigun G. barreka eta zantzoka. Zorte itzela holako solaskidea suertatzea parean.

Bazegoen nirekin aspaldi ikasitako J. ere, baina harek esandakoa ezin dizuet kontatu. Honetaz eta hartaz ibili ginen garai bateko ikaskide eta irakasleez, nola zebilen Urlia eta ea noiztik ez genuen Sandia ikusi. Halako batean A.R. ekarri genuen gogora eta ze irakasle ona zen eta ze ondo pasatzen genuen bere klaseetan. –Ba, orain ez du barre askorik egiten, esan zidan J.k eta jarraian gidoilaririk sadikoenak ere asmatuko ez lukeen istorioa azaldu zidan. Zin dagizuet inoiz entzundako istorio tristeenetakoa dela eta, sentitzen dut, ezin dizuet kontatu, ez galdetu zergatik, izango da beharbada inork ez duelako bere miseriak haizatzea merezi, eta A.R.k are gutxiago.

Euliak

2005-07-11T15:45:00.000+02:00

Uda uda da eta udan zoriontsuak izan behar dugu. Horixe gizarte honetako egia bat. Eguzkiak alaitu egiten gaitu, hondartzan primeran pasatzen dugu, bestela mendian belarretan etzanda... Hauxe dugu udaren irudia. Udak, ordea, baditu bere matrakak ere, hala nola sargoria, eguzkitarako kremaren usain okagarria, euliak, neskak narru guztiak agerian zure aurretik pasatzea, eltxoak; Tourra, Giroa eta Vueltaz mundu guztiak hitzegiten dizula...*

Gauza hauetatik guztietatik ez da euliena gerra gehien ematen didana, baina gaur eguerdian txapa bereziki handia ematen ibili dira euliak, badakizue, euliak erdi lelotuta daudenean eta aurpegira-eta etortzen zaizkizunean. Horretaz ibili gara bazkalorduan berbaz aspaldiko “matamoscas”arekin ari ginela dzist eta dzast! Orduan eman dit semeak bere hitzetan “ideia marabillosoa” euliak hiltzeko: “Beitu, sartzen dogu mikroondasean zerbait gozoa-edo, eta itxaroten dogu euliak sartu arte gozotik jatera; orduan, euli guztiak jaten dauzenean, atea itxi eta danga! hogetamabost minutu. Eta euliak uaaaaaa! uaaaaaa! uaaaaaa! Gero zabaldu eta itxaron berriro, e aita?”. Ez diot ezetzik esan...

* Zertaz ari diren jakin beharko bazenu bezala. Adibidez badatorkizu bat eta: -Zelako tipoa Delacroix hori, e? Eta zuk: -Delacroix? Eta berak: -Bai gizona, Banque du Sud des Pyrenees Francaises-eko gregarioa? Eta zuk: Gregorio? Eta zure solaskideak ez dizu gehiago hitzegiten, penaz begiratzen dizu eta pentsatzen du: -Jozulin hau beti izan da apur bat raritoa.

Abarketak eta astronautak

2005-07-07T14:13:00.000+02:00

Duela urte batzuk desietan egoten ginen uda noiz helduko neguko zapata eta galtzerdi lodiak ahaztu eta abarketak janzteko. Betidanik izan naiz abarketa zalea eta urteetan kolore guztietakoak jantzi ditut “Petra la pasiega”-renean amak erosita. Aurten ere hasi naiz abarketekin baina hainbat udaletako agintari txit gorenek erabaki dute, antza, goizero-goizero ureztatu behar direla herrietako kaleak eta, nagoen herrian nagoela ere, ez dago modurik abarketak jantzita goizean goiz egunkaria erostera joateko ze hor agertzen da kamioi zaratoso hori kaleak uholdeztatzen eta, badakizue, abarketak bustiz gero, agur. Orain, modernitatearen eta teknologiaren izenean, udan sandaliak jantzi behar dituzu, baina ez edozein txankleta merke, aizu! Colombia Hypergrip edo Kimberland Megaclimber, esaterako, jantzi ahal dituzu jendearen begiradaren beldurrik gabe. Nik ere baditut horrelakoak, ez pentsa, (ez nazazue agro-man huts imajinatu) baina ez dira inoiz izango uda osoan erabilitako abarketa zahar parea bezain erosoak.

Teknologia-modernitatea eta betiko trasteen arteko kontraste honek burura ekarri dit aspaldiko kontu hura, nola estatubatuarrak konturatu ziren espazioan ezin izango zituztela betiko idazluma eta bolalumak erabili, tintari bajatzen lagunduko zion grabitaterik ez zegoelako. Milaka milioi dolar xahutu zituzten espazioan idazteko ahalbideratuko zuen teknologia berriaren bila eta lortu ere lortu zuten grabitaterik gabe erabil daitekeen bolaluma: geroago Paper Mate izenez saldu dena. Errusiarrek ere arazo berbera zuten baina dirurik ez, ordea. Errazago konpondu zuten: SESBeko kosmonautei arkatzak eman zizkieten. Eta kitto.

Tu Pueblo

2005-07-05T15:12:00.000+02:00

Aspaldion –pentsatuko duzue- obsesio moduko batek jota dago Jozulin. Aspaldion –esango duzue- mezu monotematikoak dira morroi honenak: euskararekin hau eta bestea eta ez dago eskubiderik eta abar... Egia da, baina bariku arrastia da, eguzki ederra dago eta erdarazko “egunkari” dohaineko batean irakurtzen dut Etxebarriko Udal Euskaltegiaren pribatizazioaz. Lehenik eta behin esan behar dizuet sasi-egunkari honek Tu Pueblo duela izena, eta honekin asko esan dizuet. Jakina, goitik behera erdaraz dago gure herrian banatzen den dohaineko, eta goitik behera erdarazko, beste sasi-egunkaria bezala; honen izena, “Crónicas” (izen honekin ere, dena esanda).
Baina ez daukat irakurtzen ari naizena komentatzeko gogorik, ez indarrik; beraz, hemen daukazue eta zuek ikusi:

“No obstante, con la externalización del servicio mediante concurso entre empresas de enseñanza se podrá dar respuesta a 200 alumnos con menor coste del que se hoy se paga por 114 estudiantes.”

“Además estas medidas se han tomado de cara a un futuro próximo ya que cuando dentro de unos años disminuya la necesidad de aprendizaje dado el alto nivel de euskera actual, el municipio no podrá hacer frentes (sic) a la recolocación de un colectivo de seis profesores.”

Hu guztia eta gehiago esaten du, potro bi t’erdirekin.

Eskerrak gaur gauean Maria Joao entzungo dugun...

Honaino irakurri duzuna ostiralean idatzitakoa da. Idatzi eta bertan utzi nuen, ez bainuen astirik izan bloggerrera igotzeko. Geroago buruan gaia biraka nerabilela, pentsatu nuen esandakoa, idatzitakoa, herren zegoela, arazo honetan euskara eta euskaltegien kontuak baino sakonago garamatzan zerbait bazegoela. Udal askoren jarrera izan da aspalditik hainbeste zerbitzu pribatizatzea (kaleen garbitasuna, zabor bilketa... ) eta hau, euskaltegiarena, hurrengo pausua baizik ez da izan. Honek ikusarazten digu, besteak beste, helduen euskalduntzearen ahultasun soziologikoa. Nori adura dio?

Antigualekoa izango naiz agian baina publikoaren aldekoa izan naiz betidanik, dela hezkuntza, dela osasuna, ura, argindarra... Argindarra ere bai? Entzuten ditut batzuen barreak hemendik baina, esan dizuet, horrelakoxe “demodé” naiz.

Kontu pare bat amaitzeko:

a) Lepoa egingo nuke badakidala zein enpresak irabaziko duen datorren ikasturtean Etxebarriko Udal Euskaltegiaren zerbitzua merkeago emateko “concurso”a. “Egingo nuke” hipotetikoa erabili dut, nahita, frogarik ez dudalako, bestela, hau idazten egon beharrean epaitegian egongo nintzateke; hori bai, orduan ere esperantza handirik barik.

b) Etxebarrin La Voz del Pueblo (sic) alderdi (sic) politikoak (sic) urteak eta urteak daramatza agintzen gehiengoak nahi izan duelako. Ba hori.

Holakorik!

2005-06-29T18:51:00.000+02:00

Hara zer gertatu zaidan. Nire azken mezua blogera igo eta gutxira sartu naiz berriro aldaketa txiki bat egitera eta hara non, erantzun bat. Ilusioa egiten digute erantzunek eta zabaldu egin dut. Irakurtzen hasi eta... Scott A. McMillan delako batek galdetzen dit ea *Seychelles-etan ze hizkuntzatan mintzatzen diren: “What language do they speak in the Seychelles?”. Orain konturatu naiz soslaian, delako **my profile horretan Seychelles-etan kokatu nuela nire herria (nahi bai). Kontua da Scott A. McMillan laguna, Californiako La Mesakoa (mahaia seychelleraz), flipauta geratu dela gure hizkuntzarekin eta nik ingelesez –nahikoa- ez dakidanez ezin diot eman gure herri eta hizkuntzaren berri. Ondo legoke, esaterako, honelako zerbait?:

“I do not live in the Seychelles, I live in Galdakao, it was a joke. I am basque, from the Basque Country. Thanks for visiting my blog”.

Itzultzaileok, anglofilook, lagundu!

(*) Eta Micronesian zer hizkuntza dute?
(**) Soslaian Fashion sektorean lan egiten dudala ere jarri nuen. Norena izango da hurrengo erantzuna?

Non gauden

2005-06-29T13:35:00.000+02:00

Soziologoek harrikatu egingo naute beharbada, baina edozein euskotermometro bainoago neure ikasleez fidatzen naiz gure hizkuntzaren egoeraz hausnarrean nabilenean. Aurreko batean -izan zen perpausa, ekarri zuen solasak- euskal komunikabideez ari ginela eskatu nien ea zenbat hedabide ezagutzen zituzten euskaraz goitik behera. Taldetan jarri nituen eta han ibili ziren, ketan garunak, baten bat atera arte. Honakoak ondorioak:

Teleberri izena ezagutzen dute, Gaur egun, ordea, ez. Ez dute ikusten…
Gara eta Deia euskaraz direla uste dute batzuek (askotxok).
Euskarazko irrati moduan burura datorkien bakarra Euskadi Gaztea da. Batek aipatu du Euskadi Irratia eta besteek esan dute: A, bai!
Albiste webgunerik ez dute ezagutzen, bat ere ez. Ez dakite blog bat zer den.
Aldizkariak, nekez aipatu dituzte HABE eta aizu!, baina ARGIA, Elhuyar eta abar, direnik ere ez (eta hori inoiz eraman dizkiedala klasera…)
Egunero argitaratzen direnen artean, batek ez du ba Egunkaria aipatu? Ba bai, entzuten –irakurtzen- ari zaren moduan, batek Egunkaria esan du. Eskerrak beste batek erantzun dion: -Ez, hori ja ez dago; orain beste bat da, Berria edo holan...

Txistea amaierarako utzi dut. Batek Ipurbeltz eta Gaztetxulo aldizkarien izenak nahastu eta “Ipurtzulo” aldizkaria erosi ei zuen behin...

Beraz, horrela gaude, lagunok. Horrelakoak dira gauzak eta horrelaxe kontatu dizkizuet.

Eta hauek euskara ikasten dutenak dira, ikasten urteak daramatzatenak. Ikasten ez dutenak...atera kontuak!

Txipli txapla (II)

2005-06-26T23:36:00.000+02:00

Zertan ginen? A, bai, jende interesgarria dagoela pistinetan. Aipatzen nizuen handikote beltzarana. Mediku itxura hartzen diot, edo bestela ertzainarena; dena dela, ez fidatu, aspaldion denak iruditzen zaizkit ertzainak.

Bikote bat daukat aurrean orain. Gizon bat eta emakume bat, bi pertsona esan nahi dut, ez baitut uste bikote direnik. Hizketan ari dira eta igerilekurantz begiratzen dute noizean behin umeren bat zaintzen egongo bailiren, baina ez, ez da hori. Eta zelan dakit nik ez direla bikotea? Ez ditut entzuten eta ikustearekin bakarrik esango nuke aspalditik direla ezagunak. Gainera, neskari mutila gustatzen zaio, aurpegian nabaritzen zaio poztu egin duela aspaldiko laguna aurkitu izanak, eta hitzegiten dio mutilari emeek bakarrik dakiten modu horretan, eta mutilari ere hasi zaio begitartea alaitzen, pentsatuz bezala: “Hemen plana jagok, hi!”. Baina, ka!, ez dago planik. Emakumeak hasi du agurtzeko errituala eta besoa ikutu dio mutilari, aldi berean laztanduz eta distantzia jarriz, esanez bezala agurra bai baina musurik ez. Mutilak ere atzerantz egin du eta irribarrez biak, agur esan diote elkarri gezurrak esaten, badakizue, ea hurrengo baten geratzen garen denbora gehiagogaz…eta hori guztia.

Bikotea egon den lekutik hamar hamabost metrora edo bada morroi bat kuaderno txiki bat betetzen, eguzki betaurreko batzuen atzean ezkutatuta…

Txipli txapla! (I)

2005-06-23T19:27:00.000+02:00

Heldu da uda eta, arrastaka bada ere, ekarri naute igerilekura. Lepo dago. Aurten, baina, topatu dut zeregina familia uretan edo eguzkia hartzen dagoen bitartean: Idatzi!

Degustazioetan ezezik igerilekuetan ere egoten da jende interesgarria (udako igerilekuetan; neguko igerilekuetan jendeak ez duelako inor agurtzen eta ulertzen dut, ze, klaro, betaurreko, txano, txankla eta braganautikarekin ea nork agurtzen duen goiko pisuko neska ederra, adibidez).

Ba hori, jende interesgarria dagoela, aurrean daukadan gizona, esaterako: Gizon-gizona da, inondik ere, altua, lodia, iletsua, burusoila, sorbalda zabalekoa, dagoeneko beltzarana eta gizon “pose”a ederto jartzen dakiena. Esango nuke, gainera, igerileku kontuetan aditua ere badela, ze seme biek eskatzen dioten edozer ateratzen baitu motxila –markako- batetik. Adibidez –markako- bainujantzia eta –markako- txankletak aldatzeko.

Ahots batek birarazi dit burua: - Juan, anda, dale la pelota a Ignacio! Juan eta Ignacio ez dira 7 urtera helduko... enpin! jamaika entzuteko ere jaio ginen.

Deika dauzkat seme-alabak. Uretara noa. Dzanga!

Txanpa galtzen ari gara (eta III, azken sermoia)

2005-06-21T20:01:00.000+02:00

Eta gizartean ere txanpa galtzen hasi gara:

Galtzen ari gara EBPN ez delako inoiz benetan aurrera eramango EAEko ezein herritan, ez zutelako horretarako sortu, asmatu zuenak Kontseiluaren ekinbideak gelditzeko asmatu zuelako, besteak beste.

Galtzen ari gara euskarazko aldizkariei dirua banatzen zaienean Aldaketa16 (ez diot linka jarri nahi) bezalako aldizkari fantasmagorikoari ematen diotenean ARGIAri ematen diotenaren dirulaguntzaren ia erdia. Horrek esan nahi du ARGIAk duen garrantziaren erdia duela? Kar, kar, kar, zatitzen naiz! (me parto). Eta azken hau ez bazaizue euskara zuzena iruditzen, Aldaketa16 aldizkarian, ekainaren 6ko dataz, irakurri berri dut honakoa: “ Eta hori Diputatuen Kongresuak ETAk armak utziz gero dialogora ateak irekiko zizkion mozioa onartu eta egun gutxitara gertatu da”. Kaka egiten digute burutik behera.

Galtzen ari gara Lehendakariak lehendakari izateko (soilik?) ikasten duelako euskara. Lehendakari izan nahi duenak orain bi hilabete esan ditu (lotsagarriki irakurri ditu) bere lehen hitzak euskaraz Lehendakari izan nahi duelako bakarrik. Sailburu batek –lau urtez sailburu izandako batek- dio hauteskunde kanpainan bi urte barru euskaraz egiteko gai izango dela. Gero dioenak...

Eta galtzen ari gara hainbeste urteren ondoren oraindik ez dugulako Hizkunz Politika Nazionalik eta denok, neugandik hasita, EAEzentrismoak jota bizi garelako.

Ederra pazientzia daukazuna! Honaino heldu bazara, aspaldian ni bezain demagogo zabiltzala seinale. Eman zure iritzia, eta emaidazu egurra merezi badut.
Amén.

Mina

2005-06-20T14:09:00.000+02:00

Eguna gaizki hasi da. Goizean deitu dizu nagusiak igande osoan zaintza lanak egiteko eraikin huts eta blindatu batean. Kokoteraino zaude askotan egin dizulako gauza bera eta igandea eguzkitan gozo igarotzeko plana zeneukan, agian. Amorrua apartzen zaizu eta erraietaik gorantz sentitzen duzu. Ikusiko du. Egingo didan azkena izango da, lantokira heldu zara. Arma, tiro, pun!
Ezin duzu sinestu egin duzuna. Zerraldo dago nagusia zure aurrean. Zer egin dezakezu? Aurpegia desitxuratu egiten diozu, horrela ez dute ezagutuko, sutearen ondoren aurkitzen dutenean. Nazka ematen dizu odolak. Ezin izan diozu bala atera. Nola estali egindakoa? Sua.
Bazoaz. Ihes egiten ari zara; ez daukazu nora joan, ordea. Desesperazioaren harra hasi zaizu barrutik: “Zer egin duzu? Gartzela baino ez duzu aurretik... Ohorerik gabeko gartzela... Gorrotatu egingo zaitu jendeak, lagunek, familiak...” Zer egin?
Inork, inoiz, ezer galdetuko ez dizun lekura zoaz. Paperean idatzi duzu dena. Arma, tiro, pun!

Irla bakartirako liburuak

2005-06-15T20:33:00.000+02:00

Sarritan galdetuko zizueten zein liburu eramango zenituzketen zorioneko irla bakartira, Topikoetako irla horretara. Nik honelako zerrenda egin dut:

Abortatzen (Jose Basarri Onaindia)

Kutsidazu potota, Ixabel (Joxean Belarrizabal)

Gerturik daukagu tortola (Joxean Belarrizabal)

Hontzak hiltzeko bidea (Juan de Tortas)

Lur bat kaskarrago (Joan Mari Foulardgehien)

Ni ez naiz lehengoa (Jose Basarri Onaindia)

Hamaika lauso (Ramon Gasteizbitoria)

O, barbakoak! (Atxardo Bernaga)

Bardulo (Atxardo Bernaga)

Garroa (Domingo Arregi)

Herabearen burusia (Xabier Eliguren Mendizegi)

Joan eta Anek erretzeari utzi diote (Ibon Karakola)

Konpainia doblean (Andu Letxugi)

Han goitik ez dok ostirik bez ikusten (Giulianno Gavirianno)

Ulezko triangelua (Juan Artetxe)

Van Gogh-en hilea (Unai Belarriaga)

Bero (Non aditzera ematen den larrua jotzeko zenbat aukera galtzen dugun luzamendutan ibiltzeagatik) (Petro Agarre)

Eta zuek baduzue liburu kutunik irlara eramateko?

Txanpa galtzen ari gara (II. sermoia)

2005-06-14T13:50:00.000+02:00

Euskaltegietan ere indarra galdu dugu:

· Ez goaz gorantz, ez digutelako uzten. Eusko Jaurlaritzaren diru politikak eskuak lotuta uzten ditu euskaltegiak, publikoak kortse estu baten barruan nekez iraunaraziz, arnasa ezin hartu, eta pribatuak bananduz: lagunak eta gainerakoak. Lagunei ogi papur gutxi batzuk eskainiz eta besteei hori ere ez.

· Gaur egun Euskal Herriko txoko honetan, El Correo Español erosi eta basko normala zaren bitartean, demagun Berria, demagun Argia besapean eramanda susmagarria zara, arazo bila zabiltza. Nola esango diezu ikasleei Berria erosteko El Correon adibidez irakurtzen badute Martxelo Otamendi ezin dela “España”tik irten, edo deklaratzera deitu dutela Audiencia Nacionalera. Ez lagunok, ikasleak ez dira, ez superman, ez superwoman, ikasleek ez dute nahi arraro begira diezaieten lagunartean, familian... Ahaztu ditzagun betiko ikaslea = militantea zeneko garaiak.

· Gauzak, hala da, erabat aldatu dira eta gaur egun jada ez da ligatzen euskaltegietan. Egun ez dago Euskal-poteorik, ez afaririk ostiraletan eta sarritan, sinistu ezazue, idazle bat (edo beste norbait) euskaltegira ekarri hitzaldia ematera eta ikasleek alde egiten dute etxera “Orduan gaur ez dugu ezer emango, ezta?” esanez.

· Zer egin diogu (edo zer ez diogu egin) maisu bati edo funtzionario bati edo ertzain bati, euskaldundu ondoren ez badauka inorekin ere euskaraz aritzeko gogorik ikasgelatik kanpo? Horrela, egoera bitxiak sortzen dira: euskaltegian oso “jatorra” den ertzainak zakar erantzuten dio euskaraz zuzentzen zaion herritarrari edo bere lana euskaraz betetzen duen maisu / andereñoak bere seme-alabekin erdaraz ari da beti... Zertan egin dugu huts?

Selektibitatea

2005-06-10T19:48:00.000+02:00

Nahikariren post-a irakurtzen nagoela hasi naiz gogoratzen nola egin nuen nik selektibitatea. Eta suspenserik izan ez dezazuen aurretik esango dizuet ez nuela gainditu. Gehiago esango dizuet, lehenengo eguneko azterketen ondoren Barrenkaleko taberna guztiak bisitatu genituen behin baino gehiagotan, tabernariekin harremanak sakontze aldera. Gauez itzuli ginen etxera zortzi gazte –zortzi!- orduko Seat 850 ñimiño haietako batean, granate kolorekoa. Gehiago esango dizuet, Policía Nacional-ak jarritako kontrola pasatu genuen, gelditu gabe, eta gutariko bat besoa lehiatilatik aterata panderoa jotzen. Sinestu. Gehiago esango dizuet, zortzi haietako bat ertzaina da, bizkartzaina hain zuzen, eta beste bat organitationeko “número uno” izatera iritsi omen zen; “de la cúpula”, alegia. Azken hau neure ondoan suertatu zen bigarren eguneko azterketetan eta txahalak botako zituela esaten pasatu zuen azterketa guztia. Nik ez nion kasu handirik egin, entzundako hitzaldia idazteko unean ...lokartu bainintzen.

Enpin! Selektibitatea penkatuta ere bizirik jarraitu genuen eta hemen gaude. Bizkartzaina ere hortik dabil bizkarren bat edo beste zaintzen. Eta bestea... bestea Frantziako espetxe batean, egonean.

Eta zuek? Zelako selektibitatea izan zenuten?

Txanpa galtzen ari gara (I)

2005-06-08T20:34:00.000+02:00

Perzepzio sotil bat da. Datu solte eta leku askotakoek esaten didate, edo hori entzun uste dut. Euskararen aldeko jarrerak, euskaltzaletasunak -deitu nahi duzuen bezala- goia jo du eta apurka-apurka hasiera batean baina, beheranzko joera hartu du.

Euskarak, *eskola publikoan, indarra galdu du:

· Gurasoekin egiten diren eskolako bilerak euskaraz eta erdaraz izaten ziren lehen. Orain, sarrera liturjiko bat euskaraz eta erdarara jotzen da bestela luzatuko ginatekeelako, eta klaro, ordu honetan denok gaude nekatuta, eta...

· Eskolako patioan umeak erdara hutsean -huts-hutsean diot- ari dira eta zaintzaile eta maisu-andereñoek ez diete euskaraz egin dezatela esaten, euskaraz egiteko “agindua” ikasgelara mugatzen baita. Gogoratzen duzue Tele 5-n eman zuten “El Mundo Televisión-en dokumental hura? Ikastola baten barruan sartu ziren kazetariak eta ume batek esaten zien ez zietela erdaraz egiten uzten. Iruditzen zait inor ez dela agertu nahi ezeren debekatzaile. Sartu digute buruan, gure galtzaile buruan, Ikastetxe Alemanean behartu ditzaketela umeak alemanez bakarrik hitzegitera, baina guk ezin dugula berdin egin. Sartu digute buruan, gure buru akonplejatuan, hori "nazionalista-excluyente-etnicista" dela eta ez "multicultural-global-supermegamoderno". Gogoratzen duzue uda hartako berriaz, udalekukoaz, nola ume bat behartu omen zuten harriz betetako motxila eramatera erdaraz egitearren? Gaurko eskola publikoko maisu-maistrek ez dute horrela agertu nahi, indarra galdu dute. Ulertu behar ditugu.

Ez ezazue pentsatu irakasleak begitan hartu ditudala. Ondo dakit nik zer den egun osoan “Egizue euskaraz” esaka pasatzea.

(*) Eskola publikoaz ari naiz ikastoletan zer dagoen ez dakidalako, zehatzago, nire neure hurbilekoen eskolaz.

Konflikto-az

2005-06-03T19:58:00.000+02:00

Aurreko batean Patxi Gaztelumendi kexu zen Marinelak egiten zion elkarrizketa batean. Harritu egiten zen Patxi nolatan euskal blogosferan ez zen egon Otegiren atxilotzearen inguruko aipamenik. Ni ez nintzen harritu, guztiz harritu esan nahi dut. Izan ere zer (berri) esan daiteke horrelakoetan? Ze, klaro, ez gara hasiko “A ze injustizia!”, “Ez dago eskubiderik” eta horrelakoak esaten...
Aitortu behar dut, ordea, My dear Josu Jonen adierazpen batzuk komentatzekotan izan nintzela:

"¿Alguien cree que a un dirigente de ETA se le pueden poner 400.000 euros de fianza para salir a la calle al día siguiente?".

Azkenean ez nuen “tonu” egokia aurkitu eta alde batera utzi nuen idatzitakoa.
Baina onartu egingo dut Patxiren desafioa eta “konflikto”az hitzegingo dut. Hobeto esanda, bete bati emango diot hitza. Aholkuak dira, behar litzanak har bitza:

· Gerrako antze osoa engainuan oinarrituta dago.

· Beraz, gauza zarenean, egizu ezgauzarena; ekintzakor zaudenean, geldoarena.

· Hurbil zarenean, urrun zarela sinestarazi, eta hurbil zarela urrun zarenean.

· Zaindu eta tratu ona emaiezu presoei.

· Kopuruz ttikiagoa bazara, erretiratzeko gauza izan behar duzu.

· Puntu guztietan desabantaila baduzu, puntuoi itzurtzeko gauza izanen zara, armada ttiki bat boteretsuago den beste batentzat harrapakin erreza baita.

· Bere tropak, helburu amankomun baten atzean, baturik dituena garailea izanen da.

· Guduka zaitez maldaren aldera; ez eraso aldapen gora.

· Etsaiak aldez aurretiko negoziaketarik gabeko tregoa bat eskatzen badu, zerbait darabil asmaketan.

Li Tx’uan-ek erantsiak:

· Ez ezazue asasinatzea susta
· Armak zorigaiztoko erremintak dira

Gerraren antzea, Sun Tzu

Jozulinek argi baino argiago, eta behialako errekastoen ura bezain garden utzi nahi du hemen gainean aipatutako liburutik hartutako iritziak, delako Sun Tzu-renak baino ez direla eta, beraz, iritzion gaineko erantzukizunak eskatzekotan, Sun Tzu-ri berari edo bestela Li Tx’uan izenekoari eskatu beharko litzaizkiekeela (harrapatzekotan, jakina).

Kulturaniztasunaz zeozer

2005-06-01T13:37:00.000+02:00

Julenen post, beti bezala, interesgarri baten harira, ekarri zuen solasak, izan zen perpausa, gure mendebalde aberats honetan “beste”en kulturei diegun begirunea, edo begirunerik eza.
Begitantziño batzuk ekarri nahi nituzke honetaz arin batean bada ere, gauzak arean argitzeko gogoz geratu bainintzen orduan.
Atsegin handiz, jakingose osoz eta begirune zintzoaz jakin nahi nuke guretzat diren bizimodu urrunez; esaterako, maasaiek duten ganaduen odolaz elikatzeko ohituraz edo gaur egun iraungitzear dauden Ameriketako indioen antzinako kosmogoniaz. Ohitura ezezagun eta horregatik xelebreen artean, baina, egon daitezke ezkutatuta, nola esan, bestelako usadio baztertzaile, gaizto, duintasunaren aurkakoak. Berdin-berdin dit Estatu Batuen hegoaldean oraindik ere beltzekin egiten duten bereizkeria edo Afghanistanen emakumeak kalera goitik behera estalita joan behar badira. Ez dut horienganako jakinminik, mesprezu sakon-sakona azaleratzen zait. Eta errespetua galtzen diot delako kultura, ohitura edo legeari.
Gauzak argiago uzteko, berdin lidake Ipar Ameriketan heriotz zigorraren aldeko baten kasuan zein Afrikan emakumeei ume-umetatik klitorisa erauztearen aldeko pertsona batekin, hauei pertsona deitzea ere gehiegi den arren.
Ederrak dira oso hutsean biraka dabilen harribola honetan bizi garen bakoitzak inguruan daukaguna ulertzeko saio guztiak, bizidun guztiak ere kontuan hartzen ditugunean.
Bide batez, eta maasaiak aipatu ditugunez, jakin nahi duzue nola esaten dioten maasaiek martitz planetari? Ba, honela: “oloho otii ang'ata lememanyai”. Eta hemen klik eginez gero, entzun ere egingo duzu. Ederra hizkuntza maasaiena.

Alde iluna 257 hitzetan.

2005-05-30T00:29:00.000+02:00

Ongia eta gaizkia zer diren. Horra galdera. Umeek, baina, sarri egiten dituzte horrelakoak, eta ez beti unerik egokienean; niri, adibidez, komunean nagoela egin berri didate, duela gutxi. Arratsaldean “Star Wars III” ikustera joan gara eta ez dute ondo ulertu Anakin Skywalker zergatik gaiztotu den, zergatik pasatu den alde ilunera. Azaltzen saiatu naiz –komuneko lanak amaituta- baina ez naiz gustura gelditu eta buruan geratu zait gaia inguruan orbitak egiten euli mozkor baten moduan.
Gaiztoak nola egiten diren. To galdera. Garai batean oso “progrea” zirudien gizarteari berari egoztea gaizkileak sortzea; gaizkilea, beraz, gaizkile zen ez zuelako beste erremediorik, egoerak bultzatzen zuelako... Horrela, delitugile zenbaitek izan zuen bere “epikatxoa”, hala nola El Lute, Makinavaja...
Garun barruko desorekak, umetako traumak eta enparauak ere maiz aurkeztu dira nagusitako barrabaskerien azalpen moduan. Hala entzuten da askotan bortxatzaileen kasuan eta emazteak jipoitzen dituztenen kasuan ere.
Star Wars filmean argitzen denez, Anakin daukana galtzeko beldurragatik eta ama galdu izanaren erru sentipenagatik bihurtzen da gaizto.
Arrazoi hauek guztiek ez didate balio, ordea, egunokaz azaldu dena esplikatzeko. Entzungo zenuten, nola putakume batzuek umeak bortxatzen zituzten eta gero argazkiak eta bideoak saldu. Putakumeak.
Gaitzaren diagnostikoa ezagututa jo ohi da tratamendua jartzera. Gizartea bada errudun jo duguna, bertako desorekak konpontzera jo beharko genuke gaizkilerik sor ez dadin. Ondo. Gaiztoak traumaren bat badu edo burutik sano ez badago hor dugu psikologo eta psikiatra saldoa gaisoa sendatzeko prest. Arazorik ez.
Arazoa dago erabakitzen dugunean, eta nik oraintxe bertan egin dut, delako gaizto hori putakume hutsa dela, goitik eta beheraino putakumea, alegia. Zer tratamendu klase jarriko diegu honelakoei? Erantzunak beldurra ematen dit.

Lau urte pasatu dira, Mai-te!

2005-05-26T19:51:00.000+02:00

"Lau urte pasatu dira, Mai-te! Zelan aldatu zaren!" abesten zuen Hertzainak-eko Garik. Egia borobila, jendea eta gauzak oso azkar aldatzen baitira. Nik mundua aldatzen dela, askotan, ikasleen idazlanetatik dakit. Irakurri ikasle honek segapotoei buruzko idazlan batean jarritakoa: "Antzinean, mobilak deiak egiteko baino ez ziren erabiltzen; honez gain, telefonoak doinu bakarra zuen eta ezin ziren SMS famatuak bialdu.". Hauxe ipini zuen, hitzez hitz. Eta esaldia hasteko, ez dakit ohartu zareten baina antzinean jartzen du, antzinean!. "Orain dela urte pilo bat mobilak beharrezkoa zenean bakarrik erabiltzen ziren" ere idatzi zuen. Eta esaldia hasteko "orain dela urte pilo bat" jartzen du. Orain dela urte aaaaaasko, alegia. Zenozoikoan edo.

Honakoa irakur daiteke OROTARIKO EUSKAL HIZTEGIAN:
Antzina: Hace tiempo, antiguamente.

Eta honakoa SINONIMOEN HIZTEGIAN:
Antzina: aspaldi, behiala, behinola.

Jakina, ikasle hau gaztea da (snif!), nahiz ez den Vanessa deitzen. Hamazazpi urterekin denboraren prespektiba horrelakoxea izaten da.

Eta guretzat? Zer esan nahi du guretzat antzina hitzak?
Noz da atxiñe?

Edonon aurki genezake epikotasuna

2005-05-24T14:14:00.000+02:00

Seguru asko hauxe izango da kirolaz eta hemen irakurtzen duzuen bakarra, baina txakur berde bat ez da egunero deskubritzen eta gaur enteratu naiz Mendizegik ez duela txirrindularitza jarraitzen, baina epikotasuna aitortzen diola. Ados gauza bietan. Niri ez zait txirrindularitza gustatzen, ez futbola, ez hockeya. Zaku karrerak ere ez zaizkit gustatzen ia. Tenisa ikustea jasatera hel naiteke eta esku pilotaz gozatu ere egin dut inoiz. Epikotasuna, dramatikotasuna bezala, edonon aurki genezake, ordea. Epikaren adierazgarritzat daukat, adibidez, joan den igandeko eskuz banakako finalaurreko partida, Ruiz eta Irujoren artekoa. Buruz buruko norgehiagoka batek, edonolakoa izanik ere, berez du epikotasuna, baina emaiezue begiratu bat pilotarien eskuei, pilotaren gogorrari eta irudikatu orain esku hori eta orduko 100 kilometrora datorren pilota hori 200 edo 300 aldiz jo behar duzuela.
Gainera, 21-21 joan eta errestatzera airez ero bat bezala ateratzea ez da egunero ikusten den zerbait. Epikoa, dudarik gabe.

Igandeko egunkariak

2005-05-22T22:49:00.000+02:00

Bizioa dut egunakariak irakurtzea. Igandeetan, eguerdian, hiru egunkari edo, garagardotxu bat eta jateko zerbait eta zeruan nago.
Gaur ere hala izan da, sikieran irakurtzen hasi arte. “El Correo Español” izan da lehena eta azala bakarrik nahikoa izan da nokeatuta moduan uzteko: “SOBERANIA POPULAR” zen izenburua. Uaaaau! pentsatu dut, erreferenduma, autodeterminazioa, herriak du hitza...Hori dena pentsatu dut. Baina ez zen horri buruzkoa berria, honela jarraitzen zuen: “Los principes afianzan su aceptación popular”. Knock out. Barruko orrialdeetan adurra litroka, hektolitroka, gigalitroka.
Hurrengoa, Berria. “Alarde tradizionala ezin dela debekatu dio Udalak, ‘ez duelako diskriminatzen”. To! No!. Hitzik gabe uzten nau kontu honek, esan nahi dut idazteko moduko hitzik gabe, ze, gustura esango nieke pare bat gauza falokrata hauei.
Gararen Zazpikan irakurri dut torturaren gaineko erreportaia, Eva Forestena. Bikaina, hurbila, ileak lazten dituen horietakoa. Bertan torturatu batek kontatzen du nola hamaika kolpe, poltsa eta abarren ostean bakarrik utzi zuten lurrean botata torturatzaileek futbol partida ikustera joan zirelarik. Eta dio faltan bota zituela, nahiago zituela torturatzaileak bakardade huts, babesgabea baino. Eta kontatzen du nola beti pentsatu duen: Nola azalduko diot nik hau jendeari?.
Batzuetan harritu egiten nau nola gustatu ahal zaidan oraindik egunkariak irakurtzea.

Esaera zabarrak (II)

2005-05-18T14:15:00.000+02:00

.

· Gogozko tokian erdiak ustel.
· Txoria lumatik, idia adarretik, gizona zakiletik.
· Ondo eta erraz, euskaltzainak EGAn.
· Errementariaren etxean hagin zorrotza.
· Eguzkia nora nagiak hara.
· Sareak joan, usoak heda.
· Atzerri hotzerri.

Sentensias y Reflanes :

· 262: Gorrotoa guchica guchica metatu doa.
· 301: Eguic on baya beguitu non.
· 303: Ecandu ganorazcoa nequez sartu doa.
· 368: Gauça bat bear dau guiçonac: lagun onac.

Aho korapiloa:

· Arabako abadearen kapapean nerabe guri bi.

.

Oinak aidean (Haiku kaiku II)

2005-05-16T14:25:00.000+02:00

.

Baserri zaharrak, oinak lurrean,
enara gazteak, oinak aidean,
zer
daukazue
urtero
elkarri
esateko?

.

Esaera zabarrak (I)

2005-05-15T21:16:00.000+02:00

.

· Balizko golak Koparik ez.
· Hortografia, azkoren ondamendia.
· Munduan nahi duenak ezkongabe segi, besterekin ohera eta bakarrik jaiki.
· Euskal Herria, askoren hondamendia.
· Ibiltari gauean, botaka goizean.
· Esaera zabarretan egia handiak.
· Urrutiko neskatxak hogeitalau, gerturatu eta hamalau.
· Hamalau ofizio, hamalau histeria.
· Itsuen herrian jeltzalea alkate.
· Txapela barruan ta ibili munduan.
· Nola erein hala hil.
· Kaiolako txoriak kaiolan laket.

.

Aukerak

2005-05-13T19:53:00.000+02:00

.

Goizaldeko bostak. Izartu egiten zara zergatik ez dakizula. Eta diozu: -Berriro erratu naiz, gaur ez naiz lanera seietan sartu behar. Altzatu eta ura edaten duzu. Etxea ilun, ixil. Umeei begiratzen diezu, txikienak mantak gainetik kenduta dauzka, egunero bezala. Mantak atondu eta musua ematen diozu, diezu, biei. Ohera zoaz berriro.

Arratsaldeko zazpiak. Alderdi politiko legal batekoek mitina dute antolatua Basarteko plazan. Mini-mitina izango da, lau katu baino ez daude eta, pentsatzen duzu, gaizto. Irratiz deitzen dizute eta esaten dizute: -Tocarles un poco los cojones, sin pasaros. Bazoaz, bazoazte, zu eta beste zazpi. -¿Dónde teneis el permiso? ¿Quién es el responsable de ésto? ¡A ver, la documentación!

Gaueko hamar eta erdiak. Heldu zara etxera. Umeak lo daude dagoeneko. Afaldu duzu eta ohera, emazteari musu bat. Bihar eguerdiko ordu bietan sartu behar zara lanera. Ea gaur goizaldean ez zaren berriro esnatzen.

Polizia izatea aukeratu zenuen; izan ere, oparo ordainduta dago.

.

Buruan darabiltzadan begitantziño solte (edo ez hain solte) bi

2005-05-11T16:50:00.000+02:00

.

Lehen begitantziñoa:

Etxetik lanerako bidean graffiti bera irakurtzen dut egunero. Egunero, begiratzen ez dudanean salbu. Honakoa: ‘No sabes el daño que me estás haciendo. Yolanda, maite zaitut’. Egilearen etsipenaz apenas dagoen dudarik, baina honezkero pasatuko zitzaion, hamar urte erraz izango dira pintada agertu zenetik eta agian ezkonduta edo armairutik irtenda dago gaur egun. Nire kezka da ea dagoeneko euskara ikasi duen. Galdetuko duzue: -Baina, ez al daki? ‘maite zaitut’ esaten du, ezta?
Nik,baina, prest daukat erantzuna: badaki ere, ez du erabiltzen eta erabiltzen duen apurra modu ‘liturgikoan’; hau da, ‘Gabón denorí ’ euskaraz esan eta gainerakoa erdaraz botatzen dutenen antzera. ‘Maite zaitut’ esateko lain askok dakite, kontua da ea nork dakien –eta jakinik ere zenbatek esango lukeen euskaraz- ‘no sabes el daño que me estás haciendo’.

Amén.

Bigarren begitantziñoa:

Ikasle bat Cadizetik etorri berria da. Lana (eta euskaltegia) gutxi baterako utzi eta hara joan zen tripaz gora eguzkitan egun batzuk egitera. Kexaka etorri da ‘guiri’z beteta omen dago eta. ‘Guiri’ delako hauek beren hizkuntzan hitzegin nahi dute mundu guztiarekin, antza. Ikasleak eta bere lagunek, ordea, larrutik ordainarazi diete atzerritar alu horiei ingelesez egin nahi izate hori. Euren artean euskaraz egiten zuten. Ikaslearen hitzetan: ‘inork ez ulertzeko’. Kuriosoa, inork ez ulertzeko hizkuntza bakarra, euskara.

Amén, zu hor eta ni hemen.
.

Plaza del Viento

2005-05-09T22:28:00.000+02:00

.

Semaforo batean nengoen. Horrelakoetan, badakizue, edo sudurtzuloak garbitu edo bestela aurrean dituzun kartel guztiak irakurtzen dituzu. Nik bigarrena aukeratu eta aurrean nuen furgonetan irakurri dut: Muebles Villabaso. Nire barruan bizi den filologoa esnatu da V eta ll euskal izen batean ikusi bezain laster. Egia esan, ez dakit filologoa izan den ala itzultzailea, ala euskaltzain ttikia, denak bizi baitira nire barruan oraintsu heldu den Taliban jatorrarekin batera. Horrelako begitantziñotan galduta nenbilela, helbidean erreparatu dut: Plaza del Viento, Jaen. Jaen? Koño! pentsatu dut lehen martxa sartu dudan bitartean, Jaen!. Ez naiz sekula Jaenen egon, ondotik pasatu naizen arren, baina herri polita izan behar du haizeari, Haizeari letra larriz, kale bat eskaintzen badio. Eta hasi naiz bueltaka guk zeri edo nori eskaintzen dizkiogun kaleak eta, benetan, ze petardoak garen! Gure kaleek oso izen potoloak dauzkate beti: Dato Jenerala, Agirre Lehendakariaren Enparantza, Konstituzio Plaza eta aaaaaaaaaaaaaaaaabar. Ze desberdinak izango liratekeen gure herriak Haizearen Plazara noa, edo Euriaren Etorbidetik nator esan ahal izango bagenu. Edo: Eguzkiaren Enparantza, Lainoaren Kalea, Hodeien Pasealekua, Lanbroen Kantoia, Elurraren Parkea...

.

Liburu bat

2005-05-08T20:37:00.000+02:00

.

Ikasle batek liburu bat oparitu dit. Ez pentsa sarri gertatzen denik. Ikaslea bitxia da, liburua ere bai, bere senarrak idatzitakoa da. Izenburua du: “LA COLINA DE LA MUERTE. Por Oscar Luengo. Basado en la narración de Fermín Arce, PRISIONERO EN MAUTHAUSEN Nº 4.051”. Urteetan idatzia izan dela dakidan arren, hasi eta amaitu egin dut liburua, egun gutxitan. Liburu xumea da idazkeran, eta oparitu zidanak esan zidan moduan “ez dauka literatura handirik”. Behar ere ez du behar, jakina baita errealitateak harrituko gaituela maiz, fikziorik irudimentsuenak bainoago. Ez baita literaturarik behar kontatzeko egun batean bazeudela lau preso euren artean zigarro bakarra erretzen, lurretik batutako bost edo sei zigarrokinez liatutakoa, eta halako batean batu zitzaiela preso ezezagun bat esanez ea kaladaren bat emango zioten, bere azkeneko kaladak izango zirela eta. Erretzen ari zirenek baietz, eramateko zigarro osoa mesedez; presoak, ordea, duin, ezetz, denon artean partekatutakoak zapore hobea zuela. Elkarrekin erre zuten zigarroa eta agurtu ere bai, betirako agurtu. Handik ordubetera ikusi zuten hilda zekartela. Nahita zapaldu zuen erabat debekatua zuten marra; horrela, “ihes egiten saiatzeagatik” hilko zuten tiroka, torturatu gabe.
Beste preso batek hesi elektrifikatuan hil zuen bere burua, ikaragarrizko jipoi biren –jipoi biren- ostean, Gabon egunean, Mauthausenen. Arin esaten da.
Maiatzaren 8an, gaur 60 urte, sartu ziren soldadu amerikarrak Mauthausenen han preso zeudenak askatzera. Ospakizunak izan dira gaur han, ikusiko zenituzten gaur irudiak telebistan.
Hau guztia eta gehiago kontatzen da liburu honetan. Ez zaizue damutuko irakurtzea. Ez duzue, ordea, liburudendetan aurkituko. Hona eska dezakezue, 18 €ren truke:

E-posta: vca@canal21.com
telefonoa: 610 673 343
Faxa: 944 800 020

P.S.: Itzultzaile bila dabil, ilusioa du euskaraz argitaratzeko.

.

Giuliana Sgrena

2005-05-05T13:52:00.000+02:00

Denbora pasa da gertakari honetatik, baina hemen nabil burutik ezin kendu Giuliana Sgrena kazetari italiarraren kasua.
Utz dezagun alde batera Giuliana iparamerikarrek tirokatu zutela eta berriki errugabetzat jo dituztela (asko uztea da, baina tira…).
Utz dezagun alde batera, halaber, bahitzaile irakiarrek eurek esaten ziotela Giulianari askatzen zuten momentutik bertatik, kontu handiz ibiltzeko, iparamerikarrek hil nahi zutela eta.
Utz dezagun, azkenik, honako hau ere alde batera: Giulianak esan du oraindik ezin duela “dena” kontatu.
Aurreko guztia ez da afera honetan garrantzitsuena nire ustez, ezpada beste hau: Giulianak ez zuen ulertzen, eta hala esan zien bahitzaileei, nola bahitu zuten bera, gerraren aurka egonik, Iraken egiten ari diren basakeriak munduari kontatzera joandako kazetari aurrerakoia izanik… Bahitzaileek erantzun zioten ez zutela nahi beren herrira inor joan zedin, inor ere ez, alde zein kontra egon eta mesedez uzteko beren herria pakean.
Baina guk ez dugu ulertzen, ez dugu ulertzen.

2005-05-03T13:03:00.000+02:00

Kintoen bazkaria

2005-05-03T12:54:00.000+02:00

Aurreko asteburuan kintoen bazkaria izan dugu. Kintoak zeozer esatearren, ni ez bainaiz soldadu joan. Aurten bete dira 25 urte -hogeita bost- kolejiotik irten ginela. "Colegio San Gabriel de los Padres Pasionistas", gaur egun izen handiko ikastola dena. Batzen garenetariko gehientsuenok bederatzi urterekin sartu eta hamazortzirekin atera ginen. Batzuek gehiago eta bestetzuk gutxiago, denok izaten dugu zer esana ume-gazte garai haietan bizitakoaz. Eta sufritutakoaz.
Hezkuntza ez zen gaur egungoa, ez horixe, behintzat hango eraikin kanpotik zuri eta barrutik ilun hartan urteak pasatzea egokitu zitzaigunontzat.

Kontatuko dizuet:

S.P.k gogoratzen zuen arratsaldeko sei eta erdietan ematen zietela eguerdiko soberakinen purea. Zortzi eta erdietan baso erdi esne eta ohera. Dio goizean goseak esnatzen zuela eta asteburuan etxera joaten zenean enpatxua hartzen zuela beti. Gauez, izara artean etxetik eramandako esne kondentsatu potetik edaten zuen. Ezin zuen txokolate edo gailetarik eraman, ateratzean plastikoaren zaratak salatuko baitzuen eta gelakide nagusiago batek edo praileren batek bestela, kenduko zizkiotelako.

L. sarritan ateratzen zuen arbelera M.C.A. andereñoak. Gustatzen zitzaion zatikiak edo eragiketak arbelean jartzea eta esango nuke M.C.A.k espero ere espero zuela L.k gaizki egitea eta erratzea, zaplada ikaragarria jotzeko edo masailean atximurka egiteko. L.k, eta L.ren moduan beste askok, negarrez egiten zuen sarri arbeletik bere pupitrerako bidea.

B.ri ere ematen zioten egurra arbelean, besteoi ematen zigutenaren bikotza eman ere. B.k ez zuen negar egiten, edo barrutik egiten zuen, auskalo; kontua da M.C.A. andereñoak zaplada eta atximurka bakoitzean esaten ziola: -¿No vas a llorar, o qué? Ez genion inoiz malkorik ikusi, arbelean behitzat. B. ez da urteroko bazkari hauetara etortzen, baina guk gogoratzen dugu.

J.A.k iladan jartzen zituen ebaluazio oro "interno" zeudenak eta zenbat penko hainbat txalo ematen zien. Ez nolanahiko belerriondokoak, benetan min eragiteko zartakoak.

P.ri esan zion mespretxuz J.A.k ez zela musikaria izango eta izatekotan ere, txarra, eta ez zuela musikatik bizimodurik aterako, ganorabakoen lanbidea zela hura. Gaur egun musikaria da, lehen ere bazen. Orkestra zuzendaria da, operak ere zuzendu ditu.
J.A. begirale edo zaintzailea zen, ez zeukan ez maisu titulurik ez ezer. Orain ere ez dakit daukan baina lanean jarraitzen du umeak hezten, izen handiko ikastola horretan.

Kontu alaiagoak ere aipatu ditugu, hala nola kanpai jotze txapelketak, "Operación Ogro", gauez sukaldeetara sartu janaria ohostera, Pablito, bizirik irauteko odola edaten omen zuen prailea...

Honelaxeko hezkuntza izan genuen batzuek garai haietan. Jakina, halakoak gara orain.

P.S.: Hor goian ikusten duzuen hori zen, eta oraindik ere bada, txiringitoko nagusia. Haren zapladak ez ziren ahaztekoak. Jarraituko du umeak jotzen?

Izen ala ez izen

2005-04-29T16:49:00.000+02:00

Seme-alabak(*) mundura ekartzeak baditu bere matrakak. Lehena –first but not last- da umeei izena ipini behar diezula. Ezin zara ibili kaletik: E!, Txo!, Neska! eta horrela ze baten batek denuntzia bat jarri ahal dizu eta hemengo epaileak ezagututa seguru behartzen zaituztela semeari Eduardo eta alabari María edo Cristina ipintzera, esaterako.
Kontua da izena ipini behar diezula. Eta, beti bezala, euskaldunontzat gauzak gatxagoak dira; konplexuagoak, modernoago esateko. Alberto deitzen bazara ez dizu inork esango: “¿Y qué traducción tiene?”, baina Aritz deitzen bazara hor datoz: “¿Cómo se traduce?, edo “Josu es Jesús, ¿verdad?”. Txahalagarria, zinez.

Izena jartzeko orduan kontuz ibiltzea komeni izaten da, ordea. Honako zerrendakoak ez ditut ezagutzen baina probabilitateen teoriaren arabera inoiz existituko dira, seme-alabak ekartzen jarraitzekotan:

¸ Abel Abeletxe Korta
¸ Nerea Azpitarte Zabala (Kike Amunarriz)
¸ Nerea Zabalegi
¸ Hibai Zabala
¸ Hurbil Urrutia
¸ Galder Dudagoitia Preguntegi
¸ Ana Sagasti Anasagasti
¸ Zugaitz Urkia
¸ Haritz Aristi Aretxaga
¸ Arkaitz Roca (Antton Olariaga)
¸ Itxaso Zabala Uharte
¸ Ur Urberuaga Ureta
¸ Aizpea Osaba Alaba
¸ Arritxu Arriandiaga Arriluze Arrillaga
¸ Hodei Urrutia (Itzultzeko eskatzen badizute ezin egokiagoa. Esaiezu Nube Lejana esan nahi duela. Oso “indigena” geratzen da.
¸ Asun Basoko Sasia
¸ Aitor Mena Apaizarena
¸ Hur Urriza Itxaurraga Gaztañaga
¸ Oihan Basoko Mendia
¸ Ekaitz Barea (Oximoron deituko diote Ikastolan)
¸ Maite Egidazu
¸ Lore Igartua
¸ Garazi Lizarra
¸ Zigor Andia
¸ Iraultza Iraeta
¸ Nora Bidea Biot (abizenak neuk ikusiak)

(*) Inoiz ez dakit seme-alabak gidoia tartean ala gabe idatzi behar dudan. Ez da normala.

Feministak ere bai. Feministak ere ez.

2005-04-27T13:18:00.000+02:00

Blog honetako milaka irakurleetatik erdiek sikieran pentsatuko duzue aspaldion ozpinduta eta erretxinduta nabilela, hain nabil ozen eta zakar idazten post guztietan, honengatik eta bestearengatik protestaka. Ez naiz berez horrelakoa baina kontu batzuek neure onetik ateratzen naute, adibidez hipokrisiak. Hipo-krisiak ez dauka zotinarekin zerikusirik (sartu hemen barre enlatatuak) baina izan behar luke, ze egunkaria irakurtzean nire begiek (biek gainera) zotina izan balute bezala egin dute salto. Harrapatu ez banitu hortik zehar joango ziren. Harrapatu ditut, ordea, eta Berriaren azken orrialdea irakurtzen jarraitu ahal izan dut: “Kazetaritza ez-sexista” zioen. Argazkiak eman dit lehen arrastoa: lehen planoan liburua, erdara hutsean: “LIBRO DE ESTILO para evitar el sexismo en los medios de comunicación”. On ustekoa naizenez, pentsatu dut liburu hau erdarazko eta euskarazko zatia behekoz gora alde banatan dauzkan horietakoa izango zela, eta izango da, seguru asko. Baina irakurtzen jarraitu eta gorotza topatu behar: “Aitortu behar dugu euskarazkoa ezin izan dugula nahi beste landu, ez dugulako horren inguruko aditurik topatu”. Oi, ze peeenaaaaa! Izango da hemen ez dagoelako filologorik…Ezaguna da euskaldun bakoitzak badaramala barruan filologo bat, iritzia ematera noiz irtengo. Batzuek filologoa ez ezik, itzultzailea eta euskaltzaina ere daramatzate barruan, hizkuntzalari kuadrila bat barrenean.

Txantxak alde batera, beste adibide bat. Lehengoan, herriko Gazte Plana bideratzeko bilera baino lehen, txostena bidali ziguten. Asmatu duzue, erdara hutsean zegoen. Zer dela eta galdetu, eta hona erantzuna: azken momentuan egin zutela eta astirik ez euskaratzeko. Ondorioz, erdaraz egin da. Eta “itzultzeko” astirik ez.

Ba hori, honelako kontuek ozpindu egiten nautela, baina pasako zait…

Gaur pozik nago

2005-04-26T13:58:00.000+02:00

Gaur pozik nago, eta ez da eguraldiagatik, ezpada gaur egunkarietan hauxe irakurri ahal izan dudalako:

Hizkuntz ereduen politika kolokan utzi du Jaurlaritzaren azterketak

eta

DBH amaitzean ikasleen %60k ez luke B2 nazioarteko mailako azterketarik gaindituko

eta

D eredukoen herenak ez luke gaindituko

eta

B ereduko herenak bakarrik gaindituko luke

eta

A ereduko inork ere ez luke gaindituko.

Argitze aldera, B2 maila hau euskaltegien 2. maila da, 8-9. urratsa. EGA baino askoz ere maila apalagoa.

Hala ere, esan dizuet, pozik nago. Pozik nago egunero ez dizutelako arrazoia ematen. Eta irudi nezake handiustea edo nahi duzuena baina nik esan nuen. Bere garaian, zegokionak irakurri ahal izan zuen. Ez nuen nik bakarrik esan, ez horixe, baina nik esan egin nuen eta idatzita geratu zen 2002ko azaroan hitzak haizeak eraman ez zitzan. Artikulua bidali nuen sustatu-ra, Euskaldunon Egunkaria-ra, Gara-ra, Deia-ra eta El Correo Español El Pueblo Vasco-ra. Aurreko hiruretan agertu zen, beste bietan ez, ahaztuko zitzaien edo...

Hauxe nioen, besteak beste:

“Euskara ikasi nahi duten helduak gero eta gutxiago dira, datuei erreparatu baino ez dugu egin behar horretaz jabetzeko. Zergatik, ordea? Kultura Sailburuak ba omen daki: “D” ereduan matrikulatutako umeak gero eta gehiago izanik, hezkuntza sistemak bermatzen du gizartearen euskalduntzea. Zenbat eta euskaldun gehiago ekoitzi eskoletatik, orduan eta gutxiagok joan behar izango dute euskaltegietara euskalduntzera. Pozgarria izango litzateke egia izango balitz. Benetan uste al du sailburu-euskaltzainak “D” ereduan ikasitako gazte guztiek (edo gehienek, behintzat) euskara maila ganorazkoa lortzen dutela? Eta “B” eredukoak? Eta “A” eredukoak?”

Baina pozik nago... Ez dakit harrapatzen duzuen nire ironia fina.

Alferrik gabiltza

2005-04-23T11:03:00.000+02:00

Kotxean gindoazen orain dela “nik nahi baino urte gehio” eta kotxearen kasetean Miles Davis. Workin’ diskoaren lehen kanta: It never entered my mind, berez balada liluragarriaren bertsiorik zirraragarriena. Neu gidatzen nindoala, atzean lagun musikari bat zihoan eta, halako etsipenaz, esaten entzun nion: Alferrik ari gara, ez dugu sekulan sortuko hau baino doinu ederragorik; orduan, zertan gabiltza hainbeste musika, hainbeste entsaiatu eta hainbeste letxe? Zehatzagoa izanda, "arpelik gabiz" esan zuen "alferrik ari gara" beharrean, baina barkatuko dit berak lizentzia... Noan harira, baina.

Sarritan izan dut sentsazio hori; zeozer irakurri eta, “hau ezin leikek hobetu” pentsatzen duzu.

Edertasun konzentratuaren adibidetzat dut adibidez honakoa:

Cer ete da andra erdiaen çauria?

Sagar errea, eta ardoa gorria.

Alabaya, contrariomda Milia:

Azpian lur oça gañean arria.

MILIA LASTURKOREN ERESIA (XV-XVI)

Sagar errea, ardoa gorria; azpian lur hotza, gainean harria. Entzun duzue?

Lagun, ezagun edo hurbileko baten heriotzean, bestalde, burura etortzen zait euskal esaera zahar aldi berean eder eta krudelena, gutako bakoitzaren eta gu guztion bizitza zentzugabea gupida barik laburtzeko gai dena, errukirik gabe zer garen gogorarazten diguna: “Ugatzetan edana zerraldoetan isuri”.

Ganorazko zeozer gehiago esan daiteke bizitzaz?

Is there any God?

2005-04-21T20:47:00.000+02:00

Egunokaz, hainbeste aitasantu eta aitasantu, buruan bueltaka ibili dut zenbat jendek sinisten duen jainkorik badela. Sinisten al dute, benetan? Are, aitasantuak berak sinisten al du? Betidanik iruditu zait ezetz, aitasantu eta kardinalen bilera klandestino eta konklabistiko horietan euren artean xuxurlatu egiten dutela: “Ahalegindu behar dugu “sekretuaz” jabetu ez daitezen” dio batek; eta besteak: “Bai, gure akabua litzateke”.

Tira, teoria konspiratibo hauetaz aparte badut honetaz zeozer esateko gogoa.

Entzun:

Eman dezagun lagun batek zera esaten dizula:

-Aizu, dragoi gorri bat daukat etxeko garajean.

Ez duzu barrerik egiten, zeure laguna delako bestela... Barrearen aukera baztertuta, nik uste dut hasiera batean harritu egingo nintzatekeela. Harritu, dragoi bat edukitzeko zure garajea handi samarra izan behar delako, pelikula amerikanoetan agertzen direnen modukoa, behintzat –badakizue zelako garajea, pertsiana handiduna, barruan bi auto, motor bat eta tailer mekaniko osoa bertan sartzeko modukoa- . Eta azkenik, harritu, ezin duzulako imajinatu zure lagun bat garajean dragoia daukala esaten.

Berak baietz. Tira. Orduan, esaten diozu ea ikusten uzten dizun dragoi hori. Eta une horretan zure lagunak diotsu ezin dela dragoia ikusi. Gorria izan arren, ikusezina dela. “To!” pentsatzen duzu. Gehiago pentsatzen duzu eta Sherlock Holmes hari bezala bururatzen zaizu dragoia harrapatzeko modua. Diozu: -Aizu, garajeko zoruan irina botako dugu eta dragoia mugitzen denean oinatzak utzi eta jakingo dugu hortik ibili dela. Zure lagunak irribarrez begiratzen dizu eta dio: -Ez du lurra ikutzen, lebitatu egiten du, flotatu... “To!” pentsatzen duzu, berriro. Ba, isil-isilik egongo gara eta zuk janaria ematen diozunean entzungo dugu jaten edo txiza eta kaka egiten edo puzkerrak botatzen (egoeraren irtenezintasunak eskatologiara bultzatu zaitu).

Egoerak gainezka egiteko zorian dago. Baina, Sherlocken porrotaren ondoren, Watson datorkizu laguntzera. Eta esaten dio zure lagunari: –Aizu, laguntxu: mugimendua sumatzen duten sentsorez beteko dugu garajea. Hori nahikoa ez balitz, sentsore infragorriek tenperatura aldaketarik ñimiñoena igarriko dute eta argiaren espektroaren zabalera osoa hartzen duten argazkiak egingo ditugu. Sentsore sismikoak ere ipiniko ditugu. “Harrapazak!,” hau pentsatu baino ez duzu egiten, ez dezagun ahaztu zure laguna dela.

Zure lagunak irribarrez begiratzen dizu ostera ere eta hitz gutxitan azaldu dizu dragoia ezin dela ez ikusi, ez entzun, ez sentitu, ez somatu, ez usaindu, ez ezer baina, hala ere, berak dragoi gorri bat daukala garajean, hantxe bertan. Eta dragoiak berak bai, dragoiak gu entzun eta ikusten gaituela. Eta ez diogu esango gure lagunari ez daukala dragoirik, ezta? Ez horixe!

Esan ahal dioguna zera da: ze diferentzia dago inola ere atzeman ezin daitekeen dragoiaren eta dragoirik ez egotearen artean?

Horrelako zeozer kontatzen zuen Carl Sagan zientzialariak jainkoaren existentziaz galdetzen ziotenean.

Amaitzeko, jainkoaz duzun jakinmina asetu nahi izanez gero, hona hemen Jainkoaren F.A.Q.-en web orria.

Metabloglogia

2005-04-19T13:00:00.000+02:00

Zergatik idazten zuen galdetu zioten idazle bati eta “ez hiltzeko” erantzun omen zuen. Ez nuke nik jakingo zer erantzun, agian idazlea ez naizelako. Zergatik idazten dut, ordea? Zer dela eta sentitzen ditut tximeletak sabelean “publish post” sakatzeko orduan, nola edo hala ehun eta piku hitz elkartu ondoren?

Betidanik izan dut idazteko harra barruan, betidanik hontaz eta hartaz jarduteko beharra, zergatik ez dakidan arren. Idazle izatea, idazle izaera hartzea, ordea, gauza serioa iruditu zait beti; serioa, ulertu bedi, lanbide zail, nekoso eta agian eman ezin dudana eskatuko lidakeena. Baina, hara non, blogak aurkitu nituen eta lehenengoak irakurtzen hasi nintzenean barruko harra esnatu eta hasi zitzaidan matraka ematen. Ezagutzen duzue ondoren zer gertatzen den, zeure burua “loop” edo bukle batean harrapatuta ikusten duzula: -Eta neuk ere blog bat egingo banu....baina nori interesatuko zaio ba, nik idazten dudana...-Eta blog bat egingo banu...baina nori interesatuko...

Egun batean, baina, ikusten duzu oso erreza dela bloga egitea baita zu bezalako ziberpaletoentzat ere eta hortik aurrera barruko harrak ematen dizun txapa jasanezin bihurtzen da.

Ematen duzu saltoa.

Oraindik ere ez dakit zergatik nabilen hemen begitantziño hauek aireratzen baina lehengoan aurkitu nuen pista bat. Entzun adi:

“-Hori gustatzen zaio jendeari: kontu handiak entzutea.

-Hik uste?

-Nori interesatuko zaio nire moduko baten historia?

-Askori. Niri.”

HAN GOITIK ITSASOA IKUSTEN DA Julen Gabiria 175. orr.

Eta orain “publish post” sakatuko dut.

Haiku kaiku

2005-04-17T11:57:00.000+02:00

Gaztainondo txikia
hazi da basoan.

Baina hiru urte ditu !!!

Pornografia

2005-04-16T11:25:00.000+02:00

Zuetako batzuk pentsatuko zenuten, gaizto halakoak, helbide “interesgarri”ren batzuk emango nizkizuela izenburu honekin. Ba ez. Aita Sainduari buruz hitzegingo dugu.
Ez nuen asmorik honetaz hitz egiteko baina, beti bezala, egunkariak irakurtzeko daukadan ohitura konpultsiboak nakar orri zurira. Banengoen ba ni komunean, eskusuen irakurtzen baita ondoen egunkaria, (*) eta berri batek haginka egin dit. Honela zioen:

“No se puede culpar al Papa de las muertes por SIDA en Africa”

Eta ulertuko duzuenez, horrelako berri batek haginka egiten duenean min egiten du, eta garbitu ezean zornetu ere egin liteke.
Ea ulertu dudan. Errua ezin bazaio bota soineko zuri luzez jazten den gizon hari, norena da errua? Erantzuna ezin da beste bat izan: afrikarrena eurena. Ba ez, majoak, hori ez da horrela. Gona jantzi eta odola edateaz aparte, Jesu Kristoren ondorengoa zarela badiozu ardura bat daukazu. Aita eta gainera Saindua zarela sinistuta dauden milioika pertsonarengana nagusi moduan bazoaz, kondoia erabiliz gero infernuarekin mehatxatuz ardura bat daukazu, motel. Eta aurrera ateratzeko modurik ez duenari datozen seme-alaba guztiak edukitzeko esaten badiozu, jakinda gehienak gosez hilko zaizkiola, arazo bat daukazu, txo: kabroi hutsa zara.
Beraz, eta quod erat demostrandum errua Aita Sainduaren da. Jon Pol-ena izan da eta hurrengoarena izango da. Amen.

Ba ez neukan honetaz hitzegiteko asmorik, ezpada azken aldi honetan Vatikanotik eskaini diguten espektakulo pornografiko-nekrofilikoaz, baina beste egun baterako utziko dugu.

Bufff! Nahiko mitineroa atera zait gaur begitantziño hau, ezta?

(*) Gaurkoan DEIA irakurtzen egon naiz baia, zin dagizuet, komunean irakurtzeko onena El Mundo da. Lagundu egiten du.

On Luis

2005-04-14T13:41:00.000+02:00

Goizaldeko ordu bata. Semea negarrez.

-Aaaaaiitaaaaa!
-Zer?
-Ezin dot lorik ein.
-Zer ba?
-Zegaitik dau Andoni kartzelan? Noz urtengo da?

Mila bederatziehun eta laurogeita hamarrean izango zen, hantxe-hortxe, urte bat edo bi gora behera. Ikaskideak “epatatu” egiten zituen On Luisek, etengabe, umorez. Esaldiak itzultzen hasi… eta ondoko ikasleari: -Nahi baduzu, latinez esango dizut! Esan eta egin, euskaratzeko esaldiak latinez esaten zizkion ondoan zeukan ikaskide oraindik bizarbakoari. Jakina, ikaslea aho zabalik. Jakinduria itzela susmatzen genion edozertaz ari ginelarik ere. Esku pilota zuen, eta du, gustuko. Bueno, gustuko, ez bere pasioa da. Esku pilota eta bere semea. Esaten zidan: -Tengo al chaval en la pelota! No sabes cómo le da! Gero hori euskeraz esaten ikasi zuen, hori eta gehiago.
Urteak joan eta egun batean kalean topo egin genuelarik, AEKra joan zela esan zidan,”Arregi izorratzeko, kar, kar, kar!”, orduan Joseba Arregi baitzen Kultura Sailburua.
Urteak berriro pasatu ziren (hori besterik ez dute egiten kabroi halakoak, pasatu eta pasatu), eta urteekin neuk ere izan nuen alaba eta gero semea, “chaval” bat, alegia. Eta, zer diren gauzak, umeari esku pilota gustatu.
Hara joan nintzen ba, frontoira umea Adiskide pilota eskolan apuntatzera eta hara non gazte majo-majo batek -pilota irakaslea bera, euskaldun petoa- atenditzen nauen eta egin beharreko guztiak erraztu. –Itxi dana neure kontu, neuk egingo dot.
On Luisen semea zen, “el chaval”, Andoni.

Handik gutxira Ertzaintzak atxilotu zuen frontoian bertan, ikasleen aurrean.
Gerokoak ezagutuko dituzue; ostantzean, hemen duzue aukera:

http://www.gara.net/idatzia/20050226/art103311.php

Argia astekarian (2005eko Apirilaren 10a - 1987.alea ) elkarrizketa mamitsua egin diote. Bestela, ondokoetan ere, zehaztasun gehiagoz:

http://tresdegracia.net/pagina.php?id_text=19
http://www.stoptortura.org/iritzi-irakurri.php?id=3
http://www.rebelion.org/noticia.php?id=12353
http://www.gara.net/orriak/P22072004/art90555.htm
http://www.stoptortura.org/iritzi-irakurri.php?id=8

Andoni Beroiz, aldi berean leku bitan egotea lortu zuen mutila, etxean dago dagoeneko. Nork ordainduko dizkio kartzelako 1095 egunak, 36 hilabeteak, 3 urteak?
Bitartean eskerrak eta zorionak eman behar dizkiogu bere aitari, On Luisi, semea errubakoa zela frogatzeaz gain, hain ondo idazteagatik.

Limoizko jogurten filosofia

2005-04-09T16:21:00.000+02:00

Gure etxean denetariko jogurtak jaten ditugu. Baserriko naturalak, etxeko jogurtak (neuk egindakoak, honetaz hitzegingo dugu beste batean) edota betiko zaporedunak, “sugus” zaporeak dituztenak, alegia. Ba, zaporedun horiek egoten direnean, hor izaten da beti eztabaida ttikia nork zein jango. Koko zaporedunak ez ditugu erosten ez baitago kristaurik hori jateko kapaz denik. Mazedonia, melokotoi eta antzekoak ere gutxitan aurkituko dituzue gure hozkailuan (neuk erosten ditut eta gustatzen ez zaizkidanez...). Eztabaida ttikia limoizko eta mailukizko jogurten artean egoten da. Egoten zen. Hasieran mundu guztiak nahi zuen mailukizkoa eta nik, munduko aita guztiek bezala, umeei eta andreari uzten nizkien gustuko zituztenak eta nik limoizkoak jaten nituen nahiz eta asko gustatu ez. Baina, hara!, urteekin hasi zaizkit limoizkoak gustatzen eta orain neuretzat nahi ditut mailukizkoak baino gehiago.

Eta esango didazue, baina bueno, zertara dator orain hau hainbeste buelta jogurtekin gora eta behera? Ba, arrazoi duzue, jogurten kontu honek, ez dakit zergatik baina zerbait erakutsi nahi didala uste dut, bizitzarako irakaspen sakon bat dagoela bertan gordea... ez dakit, ba; ez dakit ba...mmmmm

Egin barre!

2005-04-05T19:13:00.000+02:00

Aspaldikoak dira “AUTOBUSAK BIHAR ETA BERANDU” (mañana y tarde) “TRENEN AZPIKOGONA” (combinación de trenes) BIGARREN LANDAREA (Segunda Planta) eta antzeko beste batzuk. Aipatu eta aipatu, ez digute dagoeneko barrerik eragiten; baina gustura egin dugu barre, eta egiten dugu oraindik, adibidez “Gaseosa Crus del Gorbea”-ren iragarkiak entzutean, bere garaian Chomin del Regatorekin egiten genuen bezala. Gaur egun ere ez dago urrun joan beharrik antzekoak topatzeko. Hona hemen aspalditxoan neuk begien aurrean topatutakoak:

Bilbondoko “Forum”en: Lehiaketa matxuratua = Ventanilla averiada
Nafarroako Osasunbidean, Iruñean: Setatik aurrera = a partir de las seis
EKHI garagardoaren etiketan: Ekhi garagardoa, Euskal Herraren erakusgarri.
Feu-Vert-en iragarkian: Álava, Bizcaia, Gipuzkoa.

Gehiago nahi izanez gero, hamaika.tk helbidean dauzkazue, Joxe Rojasek ondo apain bilduak, Iturgaichen berbeta psikofoniko-dislalikoak barne. Bestela ere, nahikoa duzue burua alde batera edo bestera zuzendu, ikusten duzuen lehen idazki elebiduna hartu eta hor azalduko zaizue iraina, hor egingo dizue salto begietara erdaldun elebakar ezjakin eta arduragabearen itzulpen kaskarrak. Eta guk, inozook, barre egiten dugu, kar, kar, kar!. Galtzaile izateko jaioak garela sinetsita ez ezik, hondoraino barneratuta daukagu. Ez gara konturatzen txiza egiten digutela burutik behera. Txiza eta kaka. Ea ba! Egin barre!!

Cuba

2005-03-29T19:39:00.000+02:00

"En la Comisión de Derechos Humanos de Ginebra el gobierno cubano ha presentado una resolución que proclama la alimentación como un derecho básico. Se trata de una propuesta que siempre es vetada por Estados Unidos."

Albiste hori irakurri dut berriki, Genevako Giza Eskubideen Batzordean Kubako gobernuak burubide bat aurkeztu duela, elikadura oinarrizko giza eskubide bihurtzeko. Proposamenari Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak betoa jartzen dio beti.
Gogoratzen dut, lauso gogoratu ere urteen poderioz, Kuban egon ginenean kartel handiak zeudela kaleetatik, hemen bezala. Hemen, 1987 urrun hartan, kartel erraldoi haiek Marlboro, Fortuna, Licor 43 edo nik dakit zer iragarriko zuten. Kuban, Cuban, mezu iraultzaileak haizatzeko erabiltzen zituzten: "Hasta la victoria siempre", "Yo también pertenezco a los comités de defensa", "Señores imperialistas,¡No les tenemos absolutamente ningun miedo!" eta horrelakoak ikus zitezkeen errepide bazterretan. Neuri, batek deitu zidan bereziki; honela zioen:

"En el mundo mueren de hambre al año cinco millones de niños. Ninguno es cubano".

Harro egongo nintzateke neure agintariez antzeko zerbait esateko gai balira, ausartuko balira, horrelakorik pentsatzen ausartuko balira.
Handik etorri ginenean txoria baino alaiago hasi nintzen Kubako banderadun pin-a paparrean erabiltzen. Gero, urteak joan eta urteak etorri, kajoiaren sakonean geratu zen, ahaztua, galdua... Gaurtik aurrera berriro ikusiko duzue Kubako,Cubako, bandera neure paparrean fier, Malekoian bezala haize epelean kulunkatzen.